Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 209/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý vật liệu xây dựng, trong đó nhấn mạnh chủ trương khuyến khích tận dụng đất, đá thải trong quá trình khai thác, chế biến khoáng sản để sản xuất vật liệu xây dựng, góp phần tiết kiệm tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
Theo Nghị định, chiến lược phát triển vật liệu xây dựng là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước định hướng phát triển ngành, xây dựng các nội dung liên quan trong quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh. Đồng thời, đây cũng là căn cứ để doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân định hướng đầu tư, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng theo hướng hiệu quả, bền vững, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu trong nước cũng như xuất khẩu.
Đất, đá thải từ hoạt động khai thác mỏ có thể được sử dụng để sản xuất các loại vật liệu như gạch không nung, vật liệu san lấp, vật liệu nền đường hoặc một số sản phẩm xây dựng khác nếu đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về môi trường.
Thời kỳ lập chiến lược phát triển vật liệu xây dựng là 10 năm, tầm nhìn 30 năm. Chiến lược được rà soát, đánh giá và điều chỉnh định kỳ 5 năm một lần hoặc đột xuất khi cần thiết nhằm bảo đảm cân đối cung – cầu, ổn định thị trường, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đối với địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức lập, điều chỉnh và phê duyệt kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng trên địa bàn. Kế hoạch này cụ thể hóa các mục tiêu, định hướng của chiến lược phát triển vật liệu xây dựng quốc gia, đồng thời làm cơ sở để xây dựng phương án bảo vệ, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng trong quy hoạch tỉnh.
Kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng tại địa phương phải bảo đảm phù hợp với chiến lược phát triển vật liệu xây dựng, quy hoạch tỉnh và các quy hoạch ngành liên quan. Kế hoạch được lập cho thời kỳ 5 năm, định hướng 10 năm và phải được phê duyệt trước ngày 31/3 của năm đầu kỳ kế hoạch. Việc rà soát, điều chỉnh được thực hiện định kỳ hoặc khi cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển thực tiễn, bảo đảm ổn định thị trường và sử dụng hiệu quả nguồn lực địa phương.
Nghị định cũng quy định rõ, hoạt động khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng phải tuân thủ quy định của pháp luật về địa chất, khoáng sản và các quy định pháp luật có liên quan. Việc quy hoạch, khai thác và sử dụng khoáng sản phải bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục đích; đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển ngành vật liệu xây dựng, bảo đảm cân đối cung – cầu trên thị trường.
Đáng chú ý, Nghị định khuyến khích mạnh mẽ việc đổi mới công nghệ khai thác và chế biến, tăng cường chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng của khoáng sản, giảm thất thoát tài nguyên và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên khoáng sản và thúc đẩy phát triển bền vững ngành vật liệu xây dựng.
Một điểm mới đáng chú ý là việc khuyến khích tận dụng đất, đá thải, phế thải phát sinh trong quá trình khai thác, chế biến khoáng sản để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc sử dụng trực tiếp trong các công trình xây dựng. Quy định này không chỉ góp phần giảm áp lực lên các bãi thải mỏ mà còn mở ra nguồn nguyên liệu thay thế đáng kể cho ngành vật liệu xây dựng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn vật liệu san lấp và vật liệu xây dựng thông thường.
Tuy nhiên, việc sử dụng đất, đá thải và phế thải phải được thực hiện trên cơ sở phân loại, đánh giá đầy đủ về chất lượng, mức độ an toàn, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm theo quy định của pháp luật. Điều này nhằm bảo đảm vừa tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thứ cấp, vừa không làm phát sinh các nguy cơ về môi trường và chất lượng công trình.
Bên cạnh đó, Nghị định tiếp tục khẳng định chủ trương phát triển vật liệu xây dựng theo hướng xanh và bền vững. Nhà nước sẽ có các cơ chế, chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển và sử dụng vật liệu xây dựng mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thông minh, vật liệu thân thiện với môi trường cũng như các loại vật liệu phù hợp với điều kiện khu vực ven biển và hải đảo.
Các tổ chức, cá nhân tham gia nghiên cứu, đầu tư và sử dụng các loại vật liệu này có thể được xem xét áp dụng nhiều chính sách ưu đãi như hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn tín dụng, ưu đãi lãi suất, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, ưu đãi về đất đai cũng như các cơ chế hỗ trợ khác theo quy định của pháp luật. Đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh trong ngành xây dựng, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và góp phần thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.
Theo các chuyên gia, việc đưa đất, đá thải và các loại phế thải khoáng sản vào chuỗi sản xuất vật liệu xây dựng không chỉ giúp giảm chi phí xử lý chất thải mà còn tạo thêm nguồn nguyên liệu phục vụ phát triển hạ tầng, giao thông và đô thị. Nếu được triển khai đồng bộ cùng với các tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp, chủ trương này sẽ góp phần quan trọng vào việc hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực khai khoáng và xây dựng.
Buildata
