Thử nghiệm sử dụng tro xỉ để sản xuất vật liệu xây dựng

Tro xỉ sau xử lý có thể được sử dụng làm phụ gia cho xi măng, bê tông, vữa xây dựng hoặc làm nguyên liệu sản xuất gạch không nung, gạch lát nền và vật liệu san lấp. Việc tận dụng nguồn chất thải này không chỉ giúp giảm lượng rác thải công nghiệp phải chôn lấp mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên như đất sét, đá và cát xây dựng.

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy xỉ thép và tro bay sau xử lý có thể đáp ứng yêu cầu về độ bền, độ ổn định và an toàn môi trường để sử dụng trong xây dựng quy mô lớn.

Tại Việt Nam, lượng tro xỉ phát sinh mỗi năm từ các nhà máy nhiệt điện than và cơ sở đốt rác là rất lớn. Nếu không được xử lý hiệu quả, tro xỉ có thể gây ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Vì vậy, việc nghiên cứu tái sử dụng tro xỉ trong sản xuất vật liệu xây dựng đã trở thành một trong những định hướng được Chính phủ và các địa phương quan tâm trong nhiều năm qua.

Năm 2017, Chính phủ ban hành Quyết định 452/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đẩy mạnh xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện, hóa chất và phân bón làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong các công trình xây dựng. Đến tháng 3/2021, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Chỉ thị số 08/CT-TTg về việc đẩy mạnh xử lý, sử dụng tro xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong công trình xây dựng. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế và mở rộng thị trường tiêu thụ các sản phẩm từ tro xỉ.

Hiện nay, một số nhà máy xử lý rác và nhiệt điện tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Quảng Ninh hay Cần Thơ đã triển khai các mô hình thử nghiệm sử dụng tro xỉ để sản xuất vật liệu xây dựng. Nhiều doanh nghiệp đánh giá đây là hướng đi giàu tiềm năng vì vừa giúp giảm chi phí xử lý chất thải, vừa tạo thêm nguồn thu từ các sản phẩm tái chế. Một số công trình công cộng và khu đô thị đã bắt đầu sử dụng gạch lát, gạch block hoặc vật liệu san lấp có thành phần tro xỉ, qua đó lan tỏa thông điệp về phát triển xanh và tiêu dùng bền vững.

Bên cạnh gạch lát nền, tro xỉ sau xử lý còn được nghiên cứu để sản xuất gạch không nung, bê tông nhẹ, cấu kiện bê tông đúc sẵn, vật liệu nền đường và nhiều sản phẩm phục vụ hạ tầng giao thông. So với vật liệu truyền thống, nhiều sản phẩm từ tro xỉ có ưu điểm về trọng lượng nhẹ, khả năng cách nhiệt và giá thành cạnh tranh. Đặc biệt, việc thay thế một phần xi măng bằng tro bay còn giúp giảm phát thải CO₂ trong ngành xây dựng – lĩnh vực đang tiêu thụ lượng lớn năng lượng và tài nguyên.

Ngoài hiệu quả kinh tế, việc tái sử dụng tro xỉ còn mang ý nghĩa lớn về môi trường. Giải pháp này giúp giảm diện tích bãi chứa chất thải, hạn chế nguy cơ phát tán bụi và ô nhiễm nguồn nước, đồng thời góp phần giảm khai thác tài nguyên tự nhiên phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững và cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam trong những năm tới.

Tuy nhiên, để tro xỉ có thể được sử dụng rộng rãi trong thực tế, các doanh nghiệp cần đầu tư thêm công nghệ phân loại, xử lý và kiểm định chất lượng nhằm bảo đảm an toàn môi trường và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của ngành xây dựng. Một số loại tro xỉ vẫn còn tồn dư kim loại nặng hoặc tạp chất nên cần được kiểm soát nghiêm ngặt trước khi đưa vào sản xuất. Các chuyên gia cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế ưu đãi và chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm tái chế để khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này.

Nếu được triển khai đồng bộ và quản lý hiệu quả, việc tận dụng tro xỉ trong sản xuất vật liệu xây dựng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp mà còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm ô nhiễm môi trường và hướng tới phát triển đô thị bền vững tại Việt Nam.

Buildata