Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng vừa ký Quyết định số 4657/QĐ-UBND ngày 1/9/2026, cho phép Công ty CP Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ thực hiện dự án “Thử nghiệm triển khai sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam”. Đối với lĩnh vực xây dựng, quyết định cho phép dự án tạm thời không áp dụng trình tự, thủ tục cấp giấy phép xây dựng đối với các hạng mục cải tạo, lắp đặt và xây dựng phục vụ trực tiếp hoạt động thử nghiệm trong phạm vi được phê duyệt.
Theo quyết định, thời gian thử nghiệm là 18 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực. Dây chuyền có công suất thiết kế 100 kg quặng nguyên khai/giờ, với tổng khối lượng quặng được sử dụng tối đa 100 tấn, có nguồn gốc từ mỏ Đông Pao, tỉnh Lai Châu.
Ảnh minh họa: Internet
Thử nghiệm công nghệ chế biến sâu đất hiếm
Công nghệ được thử nghiệm theo Bằng độc quyền sáng chế số 33663, gồm hai công đoạn chính là tuyển nổi làm giàu tinh quặng và thủy luyện sản xuất tổng oxit đất hiếm (TREO). Dây chuyền được thiết kế tích hợp, liên hoàn và vận hành theo mô hình khép kín nhằm kiểm soát dòng vật chất, các thông số kỹ thuật, môi trường và an toàn trong quá trình vận hành.
Mục tiêu trọng tâm của dự án là kiểm chứng mức độ ổn định và hiệu quả vận hành của công nghệ sản xuất TREO có hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp; đồng thời đánh giá khả năng mở rộng và triển khai công nghệ ở quy mô công nghiệp.
Việc lựa chọn quy mô bán công nghiệp có ý nghĩa quan trọng bởi đây là bước trung gian giữa nghiên cứu, thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và sản xuất công nghiệp. Thông qua quá trình vận hành thực tế, doanh nghiệp có thể xác định các thông số công nghệ phù hợp, đánh giá mức tiêu hao nguyên liệu, hóa chất, nước và năng lượng, cũng như nhận diện những vấn đề có thể phát sinh khi nâng công suất.
Kết quả thử nghiệm cũng là cơ sở để đánh giá tính ổn định của sản phẩm đầu ra, mức độ thu hồi các nguyên tố đất hiếm và khả năng kiểm soát các dòng chất thải trong điều kiện vận hành liên tục. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với việc lựa chọn phương án đầu tư ở quy mô công nghiệp.
Hướng tới tuần hoàn nước và thu hồi sản phẩm có giá trị
Một điểm đáng chú ý của dự án là công nghệ thử nghiệm áp dụng giải pháp tuần hoàn nước trong công đoạn thủy luyện, đồng thời hướng tới thu hồi các sản phẩm, phụ phẩm có giá trị như barit, fluorit và natri hexafluorosilicat (Na₂SiF₆).
Giải pháp này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm nhu cầu sử dụng nước mới và hạn chế lượng chất thải phải xử lý, lưu giữ. Việc thu hồi các khoáng sản đi kèm cũng có thể giúp nâng cao hiệu quả kinh tế của quá trình chế biến, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm tổng oxit đất hiếm.
Đối với một loại khoáng sản có thành phần khoáng vật phức tạp như đất hiếm, bài toán công nghệ không chỉ nằm ở việc thu hồi các nguyên tố đất hiếm mà còn ở khả năng xử lý các khoáng vật đi kèm, kiểm soát hóa chất sử dụng và quản lý các dòng chất thải phát sinh. Vì vậy, việc tích hợp các công đoạn tuyển và thủy luyện trong một dây chuyền khép kín là nội dung cần được đánh giá cụ thể trong quá trình thử nghiệm.
Kiểm soát chặt môi trường và an toàn bức xạ
Toàn bộ quá trình thử nghiệm được giám sát thông qua hệ thống camera và bộ KPI gồm 33 chỉ tiêu về kỹ thuật, môi trường và an toàn bức xạ. Doanh nghiệp phải thực hiện các yêu cầu về quản lý chất thải chứa vật liệu phóng xạ tự nhiên (NORM), an toàn bức xạ và tẩy xạ theo quy định.
Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với hoạt động chế biến quặng đất hiếm, bởi quặng và sản phẩm trung gian có thể chứa các đồng vị phóng xạ tự nhiên đi kèm. Việc kiểm soát không chỉ tập trung vào sản phẩm mà còn phải bao quát nguyên liệu đầu vào, bã thải, nước tuần hoàn, thiết bị, khu vực sản xuất và người lao động.
Mô hình giám sát bằng camera kết hợp với hệ thống KPI giúp tăng khả năng theo dõi quá trình vận hành và kiểm tra việc tuân thủ các yêu cầu đã được phê duyệt. Trong trường hợp công nghệ được xem xét để mở rộng quy mô, dữ liệu thu thập từ giai đoạn thử nghiệm sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá khả năng đáp ứng các yêu cầu về môi trường, an toàn và vận hành liên tục.
Tạm thời không áp dụng thủ tục cấp phép xây dựng cho hạng mục phục vụ thử nghiệm
Đối với lĩnh vực xây dựng, quyết định cho phép dự án tạm thời không áp dụng trình tự, thủ tục cấp giấy phép xây dựng đối với các hạng mục cải tạo, lắp đặt và xây dựng phục vụ trực tiếp hoạt động thử nghiệm trong phạm vi được phê duyệt.
Quy định này không làm thay đổi trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng công trình, an toàn chịu lực, an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan.
Việc áp dụng cơ chế này nhằm tạo điều kiện để một dự án thử nghiệm công nghệ có thể nhanh chóng hoàn thiện các hạng mục cần thiết cho dây chuyền mà vẫn đặt trong phạm vi, công suất và thời gian thử nghiệm được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Bước thử nghiệm trước khi tiến tới quy mô công nghiệp
Ở góc độ phát triển công nghiệp vật liệu và khai khoáng, việc đưa công nghệ chế biến sâu đất hiếm vào thử nghiệm ở quy mô bán công nghiệp có ý nghĩa ở khả năng kiểm chứng công nghệ trước khi mở rộng đầu tư, đồng thời đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng và hóa chất.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng của khoáng sản trong nước thay vì chỉ dừng ở khai thác và cung cấp nguyên liệu. Nếu công nghệ đạt các chỉ tiêu đề ra, kết quả thử nghiệm có thể cung cấp thêm cơ sở kỹ thuật cho việc thiết kế dây chuyền có công suất lớn hơn, cũng như đánh giá tính khả thi về kinh tế, môi trường và an toàn.
Đất hiếm được đánh giá có vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất công nghiệp giá trị cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như nam châm vĩnh cửu, điện tử, năng lượng và một số ngành công nghiệp công nghệ cao. Vì vậy, năng lực chế biến trong nước có ý nghĩa không chỉ đối với hoạt động khai khoáng mà còn đối với việc hình thành các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng.
Lai Châu hiện là địa bàn có tiềm năng lớn về tài nguyên đất hiếm, trong đó Đông Pao là mỏ được quan tâm trong định hướng khai thác, chế biến khoáng sản của Việt Nam. Việc tổ chức thử nghiệm sử dụng quặng có nguồn gốc từ Đông Pao vì vậy có thể tạo thêm dữ liệu thực tế về đặc tính nguyên liệu và khả năng áp dụng công nghệ chế biến trong điều kiện quặng Việt Nam.
Tạo dữ liệu cho quá trình hoàn thiện công nghệ và quản lý
Việc thử nghiệm trong 18 tháng vì vậy không chỉ nhằm đánh giá một dây chuyền công nghệ cụ thể, mà còn có thể tạo thêm dữ liệu thực tế cho quá trình hoàn thiện công nghệ, xác định các thông số vận hành và đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Đáng chú ý, kết quả thử nghiệm sẽ có giá trị tham khảo trong việc đánh giá toàn bộ chuỗi từ tuyển quặng, làm giàu tinh quặng, thủy luyện đến thu hồi sản phẩm và xử lý các dòng chất thải. Đây là cách tiếp cận cần thiết nếu Việt Nam muốn phát triển ngành chế biến đất hiếm theo hướng đồng bộ, thay vì chỉ tập trung vào khâu khai thác.
Trong dài hạn, bài toán đặt ra không chỉ là sản xuất được tổng oxit đất hiếm có hàm lượng cao mà còn phải chứng minh được khả năng vận hành ổn định, hiệu quả kinh tế, mức độ an toàn và khả năng kiểm soát tác động môi trường. Những dữ liệu thu được từ quy mô bán công nghiệp sẽ giúp làm rõ hơn các điều kiện cần thiết trước khi cân nhắc đầu tư ở quy mô lớn.
BuilData
