Ngành xi măng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải giảm phát thải khí nhà kính, trong bối cảnh chi phí năng lượng gia tăng và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng được siết chặt. Một trong những hướng đi được quan tâm là sử dụng xi măng đất sét nung (LC3 – Limestone Calcined Clay Cement), trong đó một phần clinker được thay thế bằng đất sét nung kết hợp với đá vôi. Tuy nhiên không phải loại đất sét nào cũng phù hợp.
Khác với đất sét sử dụng cho sản xuất gạch, ngói hoặc một số ngành vật liệu khác, nguyên liệu cho LC3 cần đáp ứng những yêu cầu nhất định về thành phần khoáng và khả năng hoạt hóa sau khi nung. Đặc biệt, hàm lượng và trạng thái của các khoáng sét có vai trò quan trọng đối với khả năng tạo pha hoạt tính, từ đó ảnh hưởng đến cường độ và tính năng của xi măng.
Bước đầu tiên đối với doanh nghiệp là khảo sát nguồn nguyên liệu một cách có hệ thống. Không nên chỉ dựa vào một mẫu đất lấy tại một vị trí để đánh giá toàn bộ mỏ.
Trong quá trình nung ở nhiệt độ thích hợp, cấu trúc của khoáng sét bị biến đổi, tạo ra vật liệu có tính pozzolan. Khi kết hợp với clinker, đá vôi và thạch cao, vật liệu này tham gia các phản ứng thủy hóa, góp phần hình thành các sản phẩm giúp cải thiện tính chất của xi măng.
Vì vậy, hai mỏ đất sét có thể có màu sắc hoặc đặc điểm địa chất tương đối giống nhau nhưng chưa chắc cho kết quả giống nhau khi sử dụng làm nguyên liệu LC3. Thành phần hóa học, thành phần khoáng, hàm lượng kaolinite và các tạp chất, cũng như điều kiện nung đều cần được đánh giá cụ thể. Bởi vậy mới nói không phải loại đất sét nào cũng phù hợp. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần khảo sát, lấy mẫu và thử nghiệm nguồn nguyên liệu trước khi đầu tư.
Quá trình này cần thực hiện từng bước, từ nghiên cứu nguyên liệu, thử nghiệm trong phòng thí nghiệm đến sản xuất thí điểm - TS. Looi Wan Leong, Giám đốc Kỹ thuật Khu vực Đông Nam Á của CBMI Construction Co., Ltd., chia sẻ tại Hội thảo “Xi măng đất sét nung (LC3) - Ứng dụng và thực tiễn” ngày 27/8/2026. Việc vận hành thử giúp xác định độ phù hợp của đất sét và khả năng duy trì chất lượng, trước khi đầu tư quy mô lớn.
Ông Benjamin Müller, Đại biện lâm thời của Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam, nhận định: “LC3 cho thấy nghiên cứu, hợp tác quốc tế và đổi mới sáng tạo trong công nghiệp có thể kết hợp với nhau để giải quyết các thách thức khí hậu. Thụy Sĩ vui mừng hỗ trợ trao đổi kiến thức và các quan hệ đối tác góp phần vào quá trình phát triển công nghiệp bền vững của Việt Nam”.
Đối với Việt Nam, đây là yếu tố đáng chú ý khi ngành xi măng đã có hệ thống nhà máy và dây chuyền sản xuất lớn. Một số dây chuyền đang nhàn rỗi hoặc chưa khai thác hết công suất có thể được tận dụng để sản xuất đất sét nung. Nói cách khác, thay vì đầu tư lại từ đầu, doanh nghiệp cần xác định nguồn đất sét phù hợp và tận dụng tối đa hạ tầng sản xuất sẵn có.
PGS.TS. Lương Đức Long, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng các-bon thấp (LCCA), cho rằng doanh nghiệp cần vốn để đầu tư, nhưng trước hết phải xác định được đầu ra cho sản phẩm. Việt Nam đã có tiêu chuẩn cho phép sử dụng đất sét nung trong một số loại xi măng. Tuy nhiên, sản phẩm vẫn cần được thị trường chấp nhận.
Theo bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện Quốc gia của UNIDO tại Việt Nam, việc mở rộng ứng dụng LC3 đòi hỏi giải quyết đồng thời các vấn đề về chính sách, tiêu chuẩn, công nghệ, vốn và thị trường.
Ông Hoàng Hữu Tân, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng, cho rằng khi xem xét LC3 cần đánh giá từ nguồn đất sét, cách nung, cách phối trộn đến chất lượng, độ bền, hiệu quả kinh tế và khả năng được thị trường chấp nhận. Như vậy, một loại xi măng carbon thấp muốn được sử dụng rộng rãi phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về chất lượng, giá thành và khả năng sản xuất ổn định.
Trước mắt, ngành xi măng cần giải đồng thời ba bài toán, bao gồm tìm nguồn đất sét phù hợp, lựa chọn công nghệ tận dụng được hạ tầng sẵn có và tạo thị trường cho sản phẩm. Khi ba yếu tố này được giải quyết, LC3 mới có thể đi từ nghiên cứu, thử nghiệm sang sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam.
BuilData
