Khung tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện xuất khẩu đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng

Trong bối cảnh giá vật liệu xây dựng liên tục biến động và nhu cầu tiêu thụ trong nước gia tăng mạnh do nhiều dự án hạ tầng, nhà ở và công trình công nghiệp được triển khai đồng loạt, các cơ quan chức năng đang tăng cường quản lý hoạt động xuất khẩu vật liệu xây dựng nhằm bảo đảm cân đối cung – cầu trong nước. Việc siết chặt quản lý không chỉ góp phần ổn định giá cả thị trường mà còn hạn chế tình trạng khan hiếm cục bộ đối với một số loại vật liệu thiết yếu như cát xây dựng, đá, xi măng, thép và clinker.

Khung tiêu chuẩn mới được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm VLXD Việt Nam trên thị trường quốc tế, thúc đẩy đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại và hướng tới phát triển ngành khai khoáng theo hướng bền vững, hiệu quả.

Việc hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng (VLXD) đang đặt ra cấp thiết, trong bối cảnh nhu cầu thị trường quốc tế gia tăng nhưng yêu cầu quản lý tài nguyên ngày càng chặt chẽ.

Do đó, Thông tư Số11/2026/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành ngày 31/3/2026 (Thông tư) đã đưa ra các quy định cụ thể về danh mục, quy cách và chỉ tiêu kỹ thuật, hướng tới kiểm soát hiệu quả hoạt động xuất khẩu, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng của khoáng sản VLXD. 

Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư là việc quy định chi tiết danh mục khoáng sản VLXD được phép xuất khẩu, tập trung vào các nhóm chính như cát silic, đá ốp lát tự nhiên, đá xây dựng thông thường và một số khoáng sản khác như cao lanh, feldspar (tràng thạch), đất sét chịu lửa.

Bên cạnh đó, Thông tư quy định hầu hết các loại khoáng sản đều phải qua chế biến trước khi xuất khẩu, đi kèm các yêu cầu kỹ thuật khắt khe. Chẳng hạn, cát oxit silic phải đạt hàm lượng SiO₂ từ 85% đến trên 99%, tùy từng loại, đồng thời giới hạn chặt chẽ về kích thước hạt. Tương tự, đá tự nhiên xuất khẩu phải được gia công thành khối hoặc tấm với kích thước cụ thể, thay vì xuất thô như trước đây.

Quy định này cho thấy định hướng rõ ràng trong việc hạn chế xuất khẩu khoáng sản thô, khuyến khích chế biến sâu, yếu tố then chốt nhằm gia tăng giá trị và giảm áp lực khai thác tài nguyên.

Thông tư cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về nguồn gốc khoáng sản. Theo đó, toàn bộ khoáng sản VLXD xuất khẩu phải có nguồn gốc hợp pháp, được khai thác hoặc thu hồi trên cơ sở giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp, hoặc có đầy đủ chứng từ hợp lệ trong quá trình mua bán, vận chuyển.

Doanh nghiệp xuất khẩu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật, đồng thời phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ liên quan như giấy phép khai thác, hợp đồng mua bán, hóa đơn, kết quả phân tích kỹ thuật và hợp đồng xuất khẩu. Đây là cơ sở quan trọng để truy xuất nguồn gốc, ngăn chặn tình trạng hợp thức hóa khoáng sản khai thác trái phép.

Bên cạnh đó, cơ chế báo cáo định kỳ cũng được thiết lập ở cả cấp doanh nghiệp và địa phương, giúp cơ quan quản lý nắm bắt kịp thời tình hình xuất khẩu, từ đó có điều chỉnh phù hợp.

Một điểm mới khác là việc làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Cơ quan hải quan đóng vai trò chủ trì kiểm tra hàng hóa xuất khẩu, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành và địa phương trong trường hợp cần xác minh về danh mục, tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc nguồn gốc khoáng sản.

Ở cấp địa phương, UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm kiểm tra, giám sát hoạt động xuất khẩu trên địa bàn và báo cáo định kỳ về Bộ Xây dựng. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tăng tính minh bạch, hạn chế tình trạng buông lỏng quản lý hoặc chồng chéo trong thực thi.

Ngoài ra, việc xây dựng cơ chế quản lý linh hoạt, phù hợp với diễn biến cung cầu thực tế cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm vừa bảo đảm lợi ích của doanh nghiệp xuất khẩu, vừa duy trì ổn định thị trường trong nước. Các doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư công nghệ sản xuất hiện đại, sử dụng tài nguyên tiết kiệm và phát triển vật liệu xây dựng xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành xây dựng.

Việc ban hành Thông tư mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/06/2026, thay thế Thông tư số 04/2021/TT-BXD sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể đối với doanh nghiệp trong lĩnh vực VLXD.

Buildata