Trong bối cảnh ngành xây dựng đang chuyển dịch mạnh theo hướng phát triển bền vững, vật liệu xây không nung ngày càng trở thành xu hướng thay thế cho gạch đất sét nung truyền thống. Tại Việt Nam, việc phát triển và sử dụng gạch không nung được thúc đẩy nhằm giảm khai thác tài nguyên đất sét, tiết kiệm năng lượng, hạn chế phát thải khí CO₂ và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
Sự phát triển của vật liệu xây không nung tại Việt Nam
Những năm gần đây, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế và chính sách nhằm khuyến khích sản xuất, sử dụng vật liệu xây không nung trong các công trình dân dụng và công nghiệp. Nhiều địa phương yêu cầu các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước phải ưu tiên sử dụng vật liệu xây không nung theo tỷ lệ bắt buộc.
So với gạch đất sét nung, gạch không nung có nhiều ưu điểm nổi bật giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên do không sử dụng đất nông nghiệp để khai thác đất sét. Đồng thời, quá trình sản xuất không cần đốt lò nên giảm đáng kể lượng khí thải và ô nhiễm môi trường.
Theo các định hướng của Bộ Xây dựng, mục tiêu phát triển vật liệu xây không nung không chỉ nhằm thay thế dần gạch đất sét nung mà còn hướng tới xây dựng ngành vật liệu xanh, thân thiện môi trường và đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị bền vững.
Nhờ chính sách hỗ trợ cùng nhu cầu thị trường ngày càng tăng, năng lực sản xuất và mức độ ứng dụng gạch không nung tại Việt Nam đã phát triển đáng kể. Nhiều doanh nghiệp đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa chủng loại để phù hợp với nhiều phân khúc công trình khác nhau.
Hiện nay, gạch không nung tại Việt Nam chủ yếu bao gồm các dòng sản phẩm như gạch bê tông cốt liệu; Gạch bê tông khí chưng áp (AAC); Gạch xi măng – cốt liệu; Gạch block tự chèn; Tấm panel bê tông nhẹ và các vật liệu xây nhẹ khác. Trong đó, gạch bê tông cốt liệu chiếm tỷ trọng lớn nhất nhờ giá thành hợp lý, dễ sản xuất, phù hợp với điều kiện thi công và nhu cầu sử dụng phổ biến tại Việt Nam.
Thị phần gạch không nung so với gạch nung
Theo thống kê của Bộ Xây dựng, tỷ lệ vật liệu xây không nung trong tổng sản lượng vật liệu xây tại Việt Nam hiện đạt khoảng 30–35% tại nhiều khu vực đô thị và các công trình quy mô lớn. Một số địa phương có tốc độ đô thị hóa cao ghi nhận tỷ lệ sử dụng gạch không nung tăng nhanh qua từng năm.
Đặc biệt, tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, việc áp dụng vật liệu xây không nung được thúc đẩy mạnh nhờ các quy định quản lý xây dựng và tiêu chí công trình xanh. Theo Thông tư 13/2017/TT-BXD của Bộ Xây dựng, các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại Hà Nội và TP.HCM bắt buộc phải sử dụng 100% vật liệu xây không nung trong tổng số vật liệu xây.
Ngoài khối công trình công, nhiều chủ đầu tư tư nhân và doanh nghiệp bất động sản cũng ưu tiên sử dụng gạch không nung nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn công trình xanh, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả vận hành công trình trong dài hạn.
Tại các dự án chung cư, nhà xưởng, trung tâm thương mại và công trình kỹ thuật cao, tỷ lệ sử dụng gạch không nung ngày càng tăng nhờ các ưu điểm nổi bật như khả năng cách âm, cách nhiệt tốt; Trọng lượng nhẹ, giúp giảm tải kết cấu công trình; Thi công nhanh, tiết kiệm chi phí nhân công; Kích thước đồng đều, giảm hao hụt vật tư; Hạn chế ô nhiễm môi trường và phát thải CO₂; Không sử dụng đất nông nghiệp để sản xuất; Tận dụng phế thải công nghiệp như tro bay, xỉ than, mạt đá.
Bên cạnh yếu tố môi trường, hiệu quả kinh tế trong vận hành và tuổi thọ công trình cũng là lý do khiến nhiều nhà đầu tư chuyển sang sử dụng vật liệu không nung. Tuy nhiên, gạch đất sét nung hiện vẫn chiếm ưu thế tại khu vực nông thôn và các công trình dân dụng nhỏ lẻ. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tâm lý quen sử dụng vật liệu truyền thống, mạng lưới phân phối rộng khắp, nguồn cung ổn định và mức giá cạnh tranh. Ngoài ra, nhiều cơ sở sản xuất gạch nung quy mô nhỏ vẫn hoạt động mạnh tại các địa phương, góp phần duy trì thị phần của dòng vật liệu này trên thị trường.
Những thách thức trong quá trình thay thế gạch nung
Mặc dù sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội, quá trình chuyển đổi từ gạch nung sang gạch không nung tại Việt Nam vẫn còn gặp không ít khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là nhận thức của người dân, chủ đầu tư và nhà thầu về vật liệu mới chưa thật sự đồng đều. Tại nhiều khu vực, người sử dụng vẫn có tâm lý e ngại về độ bền, khả năng chống thấm hoặc chất lượng thực tế của gạch không nung.
Bên cạnh đó, chất lượng sản phẩm trên thị trường hiện chưa đồng nhất do sự chênh lệch về công nghệ sản xuất và tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng giữa các doanh nghiệp. Một số sản phẩm giá rẻ, không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật đã ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng. Ngoài ra, một số dòng gạch không nung như AAC hoặc bê tông nhẹ yêu cầu kỹ thuật thi công, vật liệu phụ trợ và quy trình nghiệm thu riêng.
Điều này khiến nhiều đơn vị thi công truyền thống chưa sẵn sàng chuyển đổi hoàn toàn do chi phí đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại còn cao; Hệ sinh thái vật liệu phụ trợ chưa đồng bộ tại nhiều địa phương; Thiếu nhân lực kỹ thuật có kinh nghiệm thi công vật liệu mới; Công tác truyền thông và phổ biến tiêu chuẩn kỹ thuật còn hạn chế; Sự cạnh tranh mạnh về giá từ gạch đất sét nung truyền thống. Đặc biệt, tại khu vực nông thôn và phân khúc nhà ở giá thấp, yếu tố chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản khiến tốc độ thay thế gạch nung diễn ra chậm hơn.
Gạch không nung – Xu hướng tất yếu của ngành xây dựng hiện đại
Dù vẫn còn nhiều thách thức, gạch không nung đang dần khẳng định vai trò là xu hướng tất yếu của ngành xây dựng hiện đại nhờ các lợi ích vượt trội về môi trường, kỹ thuật và hiệu quả kinh tế lâu dài.
Trong bối cảnh Việt Nam cam kết giảm phát thải carbon, thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển đô thị bền vững, vật liệu xây không nung được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ trong những năm tới.
Các chính sách khuyến khích phát triển vật liệu xanh, cùng xu hướng đầu tư công trình xanh và tiết kiệm năng lượng, sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy thị trường phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng.
Để ngành vật liệu xây không nung phát triển bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp sản xuất, đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu thi công và người tiêu dùng nhằm hoàn thiện hệ sinh thái vật liệu xây dựng xanh tại Việt Nam.
Trong tương lai, khi công nghệ sản xuất ngày càng hoàn thiện, tiêu chuẩn kỹ thuật được đồng bộ và nhận thức thị trường được nâng cao, gạch không nung được kỳ vọng sẽ từng bước thay thế phần lớn gạch đất sét nung truyền thống, góp phần xây dựng ngành xây dựng Việt Nam theo hướng hiện đại và thân thiện với môi trường.
Buildata
