Vật liệu xanh đang trở thành tiêu chuẩn mặc định của ngành xây dựng

Ngành xây dựng hiện chiếm khoảng 37% tổng lượng phát thải CO₂ toàn cầu, trong đó vật liệu xây dựng đóng góp tỷ trọng đáng kể. Việc cắt giảm phát thải trong giai đoạn vận hành công trình không còn đủ; trọng tâm đang dịch chuyển sang phát thải “hàm chứa” (embodied carbon) của vật liệu.

Tại các quốc gia phát triển, vật liệu xanh đang dần trở thành chuẩn mực mặc định trong ngành xây dựng, thay vì chỉ là một lựa chọn mang tính khuyến khích.

Vật liệu xanh – chuẩn mực mới của ngành xây dựng toàn cầu

Tại các quốc gia phát triển, vật liệu xanh đang dần trở thành chuẩn mực mặc định trong ngành xây dựng, thay vì chỉ là một lựa chọn mang tính khuyến khích. 

Các dòng vật liệu như xi măng giảm clinker, bê tông geopolymer, vật liệu tái chế, thép xanh, gạch carbon thấp và vật liệu sinh học đang được thương mại hóa với tốc độ ngày càng nhanh.

Điểm chung của các vật liệu này không chỉ nằm ở đặc tính kỹ thuật hay lợi ích môi trường, mà còn ở yêu cầu bắt buộc: phải chứng minh định lượng phát thải carbon thông qua các công cụ chuẩn hóa như LCA (Life Cycle Assessment) và EPD (Environmental Product Declaration), đồng thời chịu sự kiểm định độc lập. Minh bạch dữ liệu phát thải đang trở thành “giấy thông hành” để vật liệu tham gia chuỗi cung ứng xây dựng toàn cầu.

Xu hướng chuyển dịch từ lựa chọn sang tiêu chuẩn bắt buộc

Tại châu Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản và Úc, các dòng vật liệu xây dựng phát thải thấp đã và đang được thương mại hóa trên quy mô lớn, bao gồm xi măng giảm hàm lượng clinker, bê tông geopolymer, thép xanh, vật liệu tái chế, gạch carbon thấp và vật liệu sinh học. 

Xu hướng này không chỉ xuất phát từ ý thức môi trường, mà còn gắn chặt với khung pháp lý, cơ chế thị trường và yêu cầu tài chính.

Liên minh châu Âu (EU) là một ví dụ điển hình khi triển khai Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), buộc các sản phẩm vật liệu xây dựng như xi măng, thép và nhôm phải kê khai và chịu chi phí carbon. 

Điều này khiến vật liệu có cường độ phát thải cao dần mất lợi thế cạnh tranh, trong khi vật liệu xanh trở thành lựa chọn mặc định để đáp ứng yêu cầu tuân thủ.

Tác động tới thị trường vật liệu xây dựng Việt Nam

Xu hướng này đang tạo ra áp lực chuyển đổi rõ rệt đối với thị trường Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh ngành xây dựng là một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất. 

Trong trung hạn, các dự án có vốn FDI, dự án hạ tầng quy mô lớn và công trình hướng tới chứng chỉ xanh (LEED, EDGE, LOTUS…) sẽ ngày càng ưu tiên – thậm chí yêu cầu bắt buộc – vật liệu có hồ sơ carbon minh bạch.

Điều này đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp vật liệu không còn nằm ở giá thành hay công suất, mà chuyển dịch sang khả năng kiểm soát phát thải, công bố dữ liệu môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, việc phổ cập vật liệu xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Thứ nhất, chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ sản xuất sạch, hệ thống đo lường phát thải và lập hồ sơ LCA–EPD còn cao, vượt khả năng của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Thứ hai, năng lực kỹ thuật và nhân sự chuyên sâu về đánh giá vòng đời còn hạn chế; dữ liệu đầu vào thiếu đồng bộ khiến việc xây dựng EPD gặp khó khăn. Thứ ba, khung chính sách và cơ chế khuyến khích hiện vẫn chưa đủ mạnh để tạo động lực thị trường rõ ràng cho vật liệu carbon thấp.

Cơ hội tái định vị ngành vật liệu xây dựng

Ngược lại, chính những thách thức này lại mở ra cơ hội tái cấu trúc và nâng cấp toàn ngành. Doanh nghiệp tiên phong đầu tư vào vật liệu xanh, chuẩn hóa dữ liệu phát thải và xây dựng EPD sớm sẽ có lợi thế vượt trội trong việc tiếp cận dự án quốc tế, chuỗi cung ứng toàn cầu và nguồn vốn xanh.

Về dài hạn, khi các tiêu chuẩn carbon được nội luật hóa và thị trường carbon hình thành, vật liệu xanh không chỉ giúp giảm phát thải mà còn trở thành tài sản chiến lược, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng Việt Nam trên bản đồ khu vực.

Việc vật liệu xanh trở thành chuẩn mặc định tại các quốc gia phát triển cho thấy đây không còn là xu hướng mang tính tự nguyện, mà là hướng đi tất yếu của ngành xây dựng toàn cầu. 

Đối với các thị trường đang phát triển, quá trình này nhiều khả năng sẽ diễn ra theo lộ trình “từ khuyến khích sang bắt buộc”, gắn với xuất khẩu, hội nhập chuỗi cung ứng và yêu cầu của các nhà đầu tư quốc tế.

BÀI CÙNG CHỦ ĐỀ:
>> 6 loại vật liệu xanh trong xây dựng
>> Vật liệu xanh sẽ chiếm bao nhiêu phần trăm tổng giá trị vật liệu xây dựng trong 10 năm tới?
>> Xu thế kiến trúc xanh và cuộc đua vật liệu xây dựng bền vững
>> Hoàn thiện tiêu chuẩn vật liệu xây dựng xanh, đáp ứng yêu cầu thị trường
>> Vật liệu xây dựng xanh trong tự nhiên

Buildata