Từng bước đưa cát nhân tạo trở thành nguồn vật liệu xây dựng chủ lực

Tại thôn 8, xã Trường Lâm, gia đình ông Đỗ Viết Trình đã lựa chọn sử dụng bê tông tươi phối trộn cát nhân tạo để xây dựng ngôi nhà thay cho cát vàng tự nhiên ngày càng khan hiếm và giá thành cao. Ông Trình chia sẻ: “Trước khi làm nhà, tôi đã tìm hiểu rất kỹ và tham quan nhiều công trình khác đã sử dụng bê tông cát nhân tạo thấy đều tốt, giá thành lại rẻ hơn đáng kể so với cát tự nhiên nên tôi đã lựa chọn để tiết kiệm chi phí xây dựng".

Trong bối cảnh nguồn cát tự nhiên ngày càng khan hiếm, chi phí khai thác tăng cao và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe, cát nhân tạo đang dần khẳng định vai trò là giải pháp thay thế hiệu quả

Không chỉ trong xây dựng dân dụng, cát nhân tạo đã được sử dụng tại một số công trình hạ tầng trên địa bàn tỉnh. Tại khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam qua xã Trường Lâm, vật liệu này được sử dụng trong nhiều hạng mục như sản xuất cấu kiện bê tông đúc sẵn, cống thoát nước và các công trình phụ trợ. Việc đưa cát nhân tạo vào thi công đã góp phần bảo đảm tiến độ công trình, giảm áp lực lên nguồn cát tự nhiên và từng bước thay đổi thói quen sử dụng vật liệu xây dựng truyền thống.

Theo ông Ngô Xuân Đông, Giám đốc Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam, cát nghiền có nhiều ưu điểm nổi bật như độ sạch cao, chất lượng đồng đều, chủ động được nguồn cung và giá thành ổn định hơn so với cát tự nhiên. Đặc biệt, các dây chuyền sản xuất hiện nay đều được đầu tư công nghệ hiện đại, có hệ thống sàng tuyển, rửa và kiểm soát chất lượng tự động, bảo đảm các tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của Bộ Xây dựng.

Các chuyên gia trong lĩnh vực vật liệu xây dựng nhận định, cát nhân tạo không chỉ là giải pháp thay thế nguồn vật liệu truyền thống đang dần cạn kiệt mà còn đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành xây dựng. Việc tận dụng đá thải, đá nghiền từ hoạt động khai thác khoáng sản để sản xuất cát giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm lượng chất thải phát sinh và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa cũng cho rằng cát nhân tạo mang lại nhiều lợi ích về mặt kỹ thuật. Nhờ thành phần hạt ổn định, độ sạch cao và ít tạp chất, cát nghiền có thể giúp giảm lượng xi măng sử dụng trong cấp phối bê tông khoảng 12% so với cát tự nhiên, đồng thời nâng cao cường độ chịu lực, khả năng chống thấm và tuổi thọ công trình. Đây là những yếu tố quan trọng trong bối cảnh ngành xây dựng đang hướng đến mục tiêu tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính.

Tuy nhiên, nhu cầu vật liệu xây dựng của Thanh Hóa trong những năm tới là rất lớn. Theo tính toán của các cơ quan chuyên môn, giai đoạn 2026-2030 tỉnh cần trên 45 triệu m³ cát phục vụ các công trình giao thông, công nghiệp, đô thị và dân dụng. Trong khi đó, tổng lượng cát tự nhiên có thể cung ứng chỉ khoảng 4,4 triệu m³, tương đương chưa đến 10% nhu cầu. Ngay cả khi tính cả nguồn cát tự nhiên và cát nhân tạo hiện có, tổng nguồn cung cũng mới đáp ứng khoảng 35,61% nhu cầu, đồng nghĩa tỉnh sẽ thiếu hụt hơn 64% lượng cát xây dựng nếu không có giải pháp bổ sung kịp thời.

Trước thực trạng trên, những năm qua tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ, thiết bị sản xuất cát nhân tạo nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này. Đến nay, toàn tỉnh có 23 đơn vị đã và đang đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền với tổng công suất thiết kế khoảng 2,3 triệu m³/năm. Nếu hoạt động ổn định theo công suất thiết kế, các cơ sở này có thể cung ứng khoảng 11,65 triệu m³ cát nhân tạo trong giai đoạn 2026-2030, góp phần đáng kể vào việc bù đắp thiếu hụt nguồn vật liệu xây dựng.

Ông Ngô Xuân Đông cho biết: “Doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nhân tạo công suất 100 tấn/giờ, tương đương khoảng 120.000 m³/năm. Tuy nhiên, công suất khai thác mỏ hiện chỉ được cấp 51.000 m³/năm nên sản lượng thực tế mới đạt khoảng 40 - 50% công suất thiết kế. Doanh nghiệp đang đề xuất nâng công suất khai thác lên 300.000 - 400.000 m³/năm để bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất cát nghiền và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường”.

Bên cạnh việc mở rộng công suất sản xuất, các doanh nghiệp cũng kiến nghị tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ về tín dụng, đất đai, thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản làm nguyên liệu sản xuất cát nhân tạo; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để các chủ đầu tư, nhà thầu và người dân hiểu rõ hơn về chất lượng, hiệu quả kinh tế cũng như lợi ích môi trường của loại vật liệu này.

Từ thực tiễn trên, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thanh Hóa đang chủ trì xây dựng nghị quyết của HĐND tỉnh về hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ - thiết bị sản xuất cát nhân tạo giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu là khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Khi các cơ chế hỗ trợ được triển khai đồng bộ cùng với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, cát nhân tạo được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn vật liệu xây dựng chủ lực, góp phần bảo đảm an ninh nguồn cung vật liệu, thúc đẩy phát triển hạ tầng và xây dựng theo hướng xanh, bền vững trong những năm tới.

Buildata