Cát nhân tạo: Từ phương án tình thế sang lựa chọn tất yếu của ngành xây dựng

Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng nhanh trong khi nguồn cát tự nhiên ngày càng cạn kiệt đang đặt Thanh Hóa trước sức ép lớn về nguồn cung. Trong bối cảnh đó, công nghệ đang mở đường cho cát nhân tạo trở thành giải pháp thay thế hiệu quả, từng bước chuyển từ phương án tình thế sang lựa chọn tất yếu của ngành xây dựng.

Nhờ sự phát triển của các dây chuyền nghiền – sàng hiện đại, cát nhân tạo ngày nay có thể được sản xuất với chất lượng ổn định, kiểm soát được kích thước hạt, độ sạch và thành phần cấp phối. Điều này không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe trong xây dựng mà còn góp phần nâng cao độ bền, tính đồng nhất của bê tông và các cấu kiện công trình. So với cát tự nhiên, cát nhân tạo còn có ưu thế về tính chủ động nguồn cung, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên hữu hạn và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường như sạt lở lòng sông, suy giảm hệ sinh thái.

Sự phát triển của công nghệ nghiền, sàng và xử lý vật liệu đã giúp cải thiện đáng kể chất lượng cát nhân tạo, khiến nó ngày càng phù hợp với các yêu cầu khắt khe trong xây dựng hiện đại, từ công trình dân dụng đến hạ tầng quy mô lớn.

Bên cạnh đó, việc tận dụng đá thải, phế liệu từ khai thác khoáng sản để sản xuất cát nhân tạo cũng mở ra hướng đi mới trong tái chế tài nguyên, giảm thiểu lãng phí và gia tăng giá trị kinh tế. Nhiều doanh nghiệp trên địa bàn đã mạnh dạn đầu tư công nghệ tiên tiến, từng bước khẳng định chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tại Thanh Hóa, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư hệ thống nghiền, sàng và rửa cát tiên tiến, từng bước nâng cao công suất và chất lượng sản phẩm. Sự tham gia của công nghệ không chỉ giúp tối ưu chi phí sản xuất mà còn giảm thiểu phát thải, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn khi tận dụng phế thải từ khai thác đá làm nguyên liệu đầu vào.

Với khoảng 170 mỏ đá vôi, trữ lượng ước tính 600 triệu m3, tỉnh có đủ điều kiện để phát triển cát nghiền quy mô lớn, từng bước chủ động nguồn vật liệu xây dựng trong dài hạn. Từ áp lực thiếu hụt nguồn cát tự nhiên, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn Thanh Hóa đã chủ động đầu tư công nghệ, tận dụng nguồn đá sẵn có để sản xuất cát nhân tạo, từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững.

Tại Công ty TNHH Hoàng Tuấn, trước đây lượng lớn đá vụn sau khai thác bị thải bỏ, vừa lãng phí tài nguyên, vừa gây ô nhiễm môi trường. Nhận thấy dư địa từ nguồn nguyên liệu này, từ năm 2019, doanh nghiệp đã đầu tư gần 20 tỷ đồng xây dựng dây chuyền sản xuất cát nhân tạo theo công nghệ Nhật Bản, công suất khoảng 150.000 tấn/năm. Dây chuyền được vận hành theo quy trình khép kín, từ nghiền thô, nghiền tinh đến sàng lọc, rửa sạch, giúp sản phẩm đạt độ đồng đều cao, loại bỏ tạp chất trước khi xuất xưởng.

Ông Lê Thế Hiền, Phòng Quản lý dự án Công ty TNHH Hoàng Tuấn cho biết: "Nguồn nguyên liệu sẵn có tại mỏ đá, kết hợp hệ thống rửa áp lực cao giúp sản phẩm cát nhân tạo sạch, đồng đều. Khi đưa vào sử dụng, không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm lượng xi măng, nhựa đường, góp phần nâng cao tuổi thọ công trình".

Việc đầu tư công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị tài nguyên, mà còn tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xây dựng.

Xu hướng này tiếp tục được lan tỏa tại nhiều doanh nghiệp trong tỉnh. Tại Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam, sau khi được cấp phép khai thác mỏ đá tại xã Trường Lâm, doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nhân tạo công suất khoảng 100 tấn/giờ, cung cấp ra thị trường hàng chục nghìn m3 sản phẩm mỗi năm.

Ông Ngô Xuân Đông, giám đốc điều hành công ty cho biết: “Sản xuất cát nhân tạo không chỉ giúp tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, giảm chi phí so với cát tự nhiên, mà còn giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng tăng của thị trường xây dựng”.

Từ những mô hình ban đầu, sản xuất cát nhân tạo đang từng bước được nhân rộng trên địa bàn tỉnh. Hiện toàn tỉnh có gần 15 doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực này, với tổng công suất thiết kế trên 1 triệu m3 mỗi năm, có khả năng thay thế khoảng 20 - 30% nhu cầu cát tự nhiên. Không chỉ tăng về sản lượng, xu hướng này còn phản ánh sự chuyển dịch rõ nét của ngành vật liệu xây dựng - từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả và hướng tới phát triển bền vững.

Tuy nhiên, để cát nhân tạo thực sự trở thành giải pháp thay thế bền vững, cần có sự đồng bộ từ cơ chế chính sách đến nhận thức thị trường. Các cơ quan quản lý cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời có chính sách khuyến khích đầu tư và sử dụng vật liệu thay thế. Về phía doanh nghiệp và người tiêu dùng, việc thay đổi thói quen, tăng cường niềm tin vào chất lượng cát nhân tạo cũng đóng vai trò quan trọng. Trong dài hạn, sự kết hợp giữa công nghệ, chính sách và thị trường sẽ là chìa khóa giúp Thanh Hóa giải bài toán thiếu hụt cát xây dựng, hướng tới phát triển ngành vật liệu theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường và thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Theo định hướng đến năm 2035, Thanh Hóa đặt mục tiêu cát nhân tạo đáp ứng khoảng 30% nhu cầu sử dụng, từng bước hình thành thị trường vật liệu thay thế ổn định. Để thúc đẩy quá trình này, mới đây, UBND tỉnh đã chỉ đạo tăng cường sản xuất, sử dụng cát nghiền trong các công trình xây dựng, đồng thời khuyến khích chủ đầu tư chủ động tiếp cận và đưa vật liệu này vào thực tế thi công khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Buildata