Trong tiến trình phát triển của nội thất, vật liệu luôn đóng vai trò nền tảng trong việc định hình không gian, kết cấu và ngôn ngữ thẩm mỹ của từng giai đoạn lịch sử. Trong thập kỷ qua, xu hướng vật liệu nội thất dịch chuyển mạnh mẽ từ phụ thuộc vào gỗ tự nhiên sang các vật liệu công nghiệp, tái chế và thông minh. Trọng tâm hiện nay là tính bền vững, tối ưu công năng và trải nghiệm cảm quan thay vì chỉ tập trung vào sự xa xỉ đơn thuần.
Trong một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Kiến Trúc, ThS Lê Thị Thêu (Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội) đi sâu vào phân tích cấu tạo khoa học vật liệu, so sánh các chỉ tiêu cơ lý thực nghiệm theo tiêu chuẩn TCVN và xác lập phạm vi ứng dụng chuyên biệt theo công năng công trình nhà ở, văn phòng, không gian thương mại. Kết quả nghiên cứu khẳng định ưu thế của gỗ công nghiệp trong việc kiểm soát chất lượng đồng nhất, tính bền vững và khả năng kiến tạo ngôn ngữ thẩm mỹ hiện đại.
Xu hướng vật liệu nội thất trong thập kỷ qua phản ánh sự chuyển đổi từ mô hình khai thác tài nguyên tự nhiên sang mô hình sản xuất dựa trên công nghệ, tiêu chuẩn hóa và phát triển bền vững.
Trong tiến trình phát triển của nội thất, vật liệu luôn đóng vai trò nền tảng trong việc định hình không gian, kết cấu và ngôn ngữ thẩm mỹ của từng giai đoạn lịch sử. Trong suốt nhiều thế kỷ, gỗ tự nhiên được xem là vật liệu chủ đạo trong nội thất truyền thống nhờ các đặc tính nổi trội về khả năng chịu lực, tính gia công linh hoạt, giá trị thẩm mỹ tự nhiên và ý nghĩa văn hóa sâu sắc gắn với điều kiện sinh thái bản địa. Nhiều nghiên cứu và các tổ chức lâm nghiệp quốc tế cho thấy gỗ tự nhiên từng là vật liệu không thể thay thế trong không gian ở, tôn giáo và công trình công cộng trước thời kỳ công nghiệp hóa.
Tuy nhiên, từ nửa sau thế kỷ 20, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa diễn ra với tốc độ cao, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển, đã làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu xây dựng và hoàn thiện nội thất. Theo số liệu của FAO (2022), diện tích rừng tự nhiên toàn cầu tiếp tục suy giảm do khai thác quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng đất, kéo theo áp lực lớn đối với nguồn cung gỗ tự nhiên hợp pháp. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng gỗ tự nhiên trong nội thất ngày càng đối mặt với các thách thức về tính bền vững, chi phí, khả năng kiểm soát nguồn gốc và tác động môi trường.
Chính trong bối cảnh này, gỗ công nghiệp (bao gồm ván dăm, MDF, HDF, plywood…) xuất hiện như một giải pháp vật liệu thay thế, tận dụng hiệu quả nguồn gỗ rừng trồng và phế phẩm lâm nghiệp. Ở giai đoạn đầu, gỗ công nghiệp chủ yếu được sử dụng như vật liệu bổ trợ, với phạm vi ứng dụng hạn chế, do tồn tại những định kiến phổ biến liên quan đến độ bền, khả năng chịu ẩm, an toàn phát thải và giá trị thẩm mỹ.
Tuy nhiên, các tiến bộ trong khoa học vật liệu, công nghệ ép ván, keo không formaldehyde, tiêu chuẩn phát thải E0–E1, cùng công nghệ phủ bề mặt (Melamine, Laminate, Acrylic, Veneer kỹ thuật) đã từng bước khắc phục những hạn chế này và làm thay đổi đáng kể vị thế của gỗ công nghiệp trong thiết kế nội thất đương đại.
Thực tế cho thấy, gỗ công nghiệp hiện nay không chỉ được sử dụng phổ biến trong nội thất nhà ở, mà còn trở thành vật liệu chủ đạo trong các công trình thương mại, văn phòng, giáo dục và không gian trưng bày, nơi đòi hỏi cao về tính đồng bộ, kiểm soát chất lượng và hiệu quả kinh tế. Theo các báo cáo ngành do Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) phối hợp với Forest Trends công bố giai đoạn 2024–2025, cơ cấu tiêu thụ vật liệu nội thất tại các đô thị lớn của Việt Nam cho thấy gỗ công nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo trong các dự án căn hộ, đặc biệt ở phân khúc nhà ở thương mại, với mức ước tính khoảng 80–85% tổng khối lượng vật liệu gỗ sử dụng. Xu hướng này phản ánh rõ sự dịch chuyển mang tính cấu trúc của ngành nội thất, từ mô hình phụ thuộc vào gỗ tự nhiên sang mô hình dựa trên vật liệu công nghiệp hóa, có khả năng tiêu chuẩn hóa và phát triển bền vững hơn.
Sự chuyển dịch từ “vật liệu thay thế” sang “vật liệu chủ đạo” của gỗ công nghiệp không chỉ là thay đổi về lựa chọn vật liệu, mà còn đặt ra những vấn đề nghiên cứu mang tính hệ thống liên quan đến bản chất của vật liệu, động lực kinh tế – công nghệ – môi trường, cũng như các tác động lâu dài đến tư duy thiết kế, chuỗi cung ứng và định hướng phát triển bền vững của ngành nội thất hiện đại.
Có thể thấy sự chuyển dịch vị thế của gỗ công nghiệp từ vật liệu thay thế sang vật liệu chủ đạo phản ánh những thay đổi căn bản trong tư duy thiết kế nội thất và chiến lược phát triển vật liệu của ngành kiến trúc – xây dựng. Với các ưu thế về độ ổn định, khả năng kiểm soát thẩm mỹ, hiệu quả kinh tế và phù hợp với định hướng phát triển bền vững, gỗ công nghiệp ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong nội thất đương đại.
Đối với lĩnh vực kiến trúc và nội thất tại Việt Nam, việc nhìn nhận gỗ công nghiệp như một vật liệu chủ đạo thay vì giải pháp thay thế mang ý nghĩa quan trọng trong công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và thực hành thiết kế. Bài báo góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc lựa chọn vật liệu, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về vật liệu nội thất thân thiện môi trường và công nghệ vật liệu mới.
Buildata
