Từ lưới đánh cá bị bỏ đi đến nhựa trôi dạt giữa Thái Bình Dương, bang đảo Hawaii (Mỹ) đang thử nghiệm một hướng đi mới, đó là biến rác thải đại dương thành vật liệu lát đường. Dự án mang tên “Nets-to-Roads” do Trung tâm Nghiên cứu Rác thải Biển, thuộc Đại học Hawaii Pacific triển khai, nhằm xử lý lượng rác ngày càng gia tăng quanh quần đảo, đồng thời giảm phát thải từ ngành xây dựng.
Theo các nhà nghiên cứu, những tấm lưới đánh cá cũ sau khi được thu gom sẽ trải qua quá trình làm sạch, cắt nhỏ và tái chế thành các hạt nhựa. Các hạt này sau đó được trộn với nhựa đường truyền thống để tạo thành hỗn hợp bê tông asphalt có độ bền cao hơn, khả năng chống nứt tốt hơn và tuổi thọ dài hơn so với vật liệu thông thường. Việc bổ sung nhựa tái chế cũng giúp giảm lượng nhựa nguyên sinh cần sử dụng, qua đó tiết kiệm tài nguyên và giảm khí thải carbon.
Các nhà khoa học Mỹ nghiên cứu biến rác thải đại dương thành vật liệu xây dựng. Ảnh: The Science News
Không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, dự án còn góp phần giải quyết một trong những vấn đề nhức nhối nhất của đại dương hiện nay: “lưới ma” – những ngư cụ bị bỏ lại hoặc thất lạc, tiếp tục trôi nổi và gây hại cho sinh vật biển. Bằng cách thu gom và tái sử dụng chúng, sáng kiến này góp phần bảo vệ hệ sinh thái biển và giảm thiểu nguy cơ đối với các loài động vật.
Các thử nghiệm ban đầu tại Hawaii cho thấy vật liệu mới đáp ứng tốt các tiêu chuẩn kỹ thuật và có tiềm năng nhân rộng. Nếu được áp dụng rộng rãi, mô hình “biến rác thành đường” không chỉ giúp giảm ô nhiễm đại dương mà còn mở ra hướng đi bền vững cho ngành xây dựng hạ tầng, đặc biệt tại các quốc gia ven biển.
Rác thải đại dương được tận dụng làm đường ở Hawaii gợi mở giải pháp tái chế vật liệu. Ảnh: The Science News
Bà Jennifer Lynch - người đứng đầu dự án - cho biết rác thải nhựa ngoài biển không chỉ gây ô nhiễm mà còn mang theo các phụ gia độc hại, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người và sinh vật. “Rác thải nhựa bị phát tán trong môi trường biển có thể khiến con người và động vật nhiễm các chất gây rối loạn nội tiết, viêm mãn tính và các vấn đề về sinh sản,” bà nói, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải tái chế nguồn rác này.
Nguồn vật liệu được sử dụng gồm lưới đánh cá, dây thừng và nhựa trôi nổi – phần lớn đến từ hoạt động đánh bắt xa bờ, du lịch và đặc biệt là “bãi rác khổng lồ Thái Bình Dương”, khu vực tích tụ rác nổi lớn nhất thế giới. Các dòng hải lưu định kỳ mang lượng lớn rác từ đây dạt vào bờ biển Hawaii, gây áp lực lên hệ sinh thái và ngành du lịch.
Đến nay, khoảng 90 tấn rác đã được thu gom, trong đó hơn một tấn lưới đánh cá được đưa vào tái chế để lát thử nghiệm một đoạn đường tại Ewa Beach, phía tây nam đảo Oahu.
Quy trình xử lý gồm phân loại, làm sạch, sau đó chọn lọc polyethylene – loại nhựa bền thường có trong bao bì thực phẩm và ngư cụ. Vật liệu này được nghiền nhỏ, trộn với nhựa đường nóng tại nhà máy trước khi đưa ra công trường thi công.
Trong giai đoạn đầu triển khai năm 2022, ba đoạn đường thử nghiệm được xây dựng với các công thức khác nhau, gồm vật liệu truyền thống, hỗn hợp nhựa tái chế kết hợp cao su tăng độ dẻo, và nhựa tái chế thuần không phụ gia.
Một trong những tranh cãi lớn nhất là nguy cơ phát tán vi nhựa – yếu tố môi trường khó kiểm soát. Nhóm nghiên cứu đã theo dõi trong 11 tháng, thu thập mẫu từ mặt đường và mô phỏng các điều kiện như nước mưa, ma sát từ phương tiện và bụi mài mòn.
Kết quả sơ bộ công bố ngày 22/03/2026 tại hội nghị của Hiệp hội Hóa học Mỹ cho thấy lượng vi nhựa phát tán từ các đoạn đường sử dụng nhựa tái chế thuần là không đáng kể so với mặt đường thông thường. Dù vậy, các nhà khoa học vẫn tỏ ra thận trọng. Nhóm đang sử dụng dung môi công nghiệp dichlorobenzene để tách và định lượng chính xác polyme trong bụi đường, với kết quả đầy đủ dự kiến công bố trong thời gian tới.
Từ năm 2024, giai đoạn hai của dự án được triển khai với năm loại mặt đường thử nghiệm khác nhau, kết hợp lưới đánh cá, nhựa sinh hoạt và cao su gia cường, nhằm đánh giá độ bền và mức độ an toàn lâu dài. Tuy nhiên, điều kiện tự nhiên tại Hawaii cũng đặt ra thách thức. Khí hậu nhiệt đới mưa nhiều, cùng hoạt động địa chất và núi lửa, khiến nền đất thường xuyên dịch chuyển, làm tăng nguy cơ nứt vỡ mặt đường.
Bill Buttlar, Giám đốc Phòng thí nghiệm Đổi mới và Mặt đường nhựa tại Đại học Missouri, cho rằng trở ngại lớn nhất là tìm ra công thức phù hợp với từng điều kiện địa lý. “Những gì hiệu quả ở Hawaii chưa chắc phù hợp với khu vực Trung Tây hoặc các nơi khác,” ông nói. Điều này cho thấy, dù có tiềm năng, công nghệ tái chế rác thành vật liệu hạ tầng vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng trước khi có thể nhân rộng.
Buildata
