Hiện nay ở Việt Nam, công tác quản lý chất thải rắn xây dựng (CTRXD) vẫn còn nhiều bất cập như: thiếu cơ sở dữ liệu thống nhất, chưa được phân loại tại nguồn, chủ yếu xử lý bằng chôn lấp, tỷ lệ tái chế rất thấp, hạ tầng xử lý chưa được đầu tư bài bản và chưa có quy chuẩn kỹ thuật đối với CTRXD cũng như đối với vật liệu tái chế. Với cách tiếp cận thay đổi từ truyền thống sang quản lý theo “dòng vật liệu và kinh tế tuần hoàn”, bài báo trình bày các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý CTRXD với 7 định hướng và những trọng tâm trong cơ chế chính sách đầu tư tái chế, tạo lập thị trường cho sản phẩm tái chế từ CTRXD.
CTRXD được phát sinh từ hoạt động xây mới, cải tạo, sửa chữa, phá dỡ công trình, hạ tầng và các hoạt động xây dựng khác có thành phần thường gồm đất, đá, bê tông, gạch, vữa, vật liệu xây dựng dư thừa, kim loại, gỗ, nhựa, bao bì và một phần chất thải nguy hại. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, hoạt động xây dựng, cải tạo và phá dỡ công trình trên cả nước năm 2025 đã làm phát sinh khối lượng rất lớn CTRXD tới 9,6 triệu tấn [6].
Các giải pháp quản lý chất thải rắn xây dựng thực hiện theo mô hình kinh tế tuần hoàn
Mặc dù hệ thống pháp luật về quản lý CTRXD ngày càng được hoàn thiện, song vẫn còn nhiều bất cập trong quản lý như thống kê nguồn phát sinh, giám sát vận chuyển, điểm đổ thải, tái chế, tái sử dụng và xác định trách nhiệm của các bên liên quan.
Với quan điểm đây là dòng chất thải khối lượng lớn, có tiềm năng tái sử dụng, tái chế cao, cách tiếp cận phù hợp không nên chỉ là "thu gom - vận chuyển - đổ bỏ", mà cần chuyển sang “quản lý theo dòng vật liệu và kinh tế tuần hoàn”.
Để hiện thực hóa tiềm năng đó, điều kiện tiên quyết là phải kiểm soát được dòng chảy của chất thải ngay từ nơi phát sinh. Thông qua khảo sát, tổng hợp kế thừa các nghiên cứu liên quan, bài báo tiến hành phân tích đánh giá hiện trạng, phân tích những khoảng trống pháp lý, những khó khăn trong thực thi, bất cập trong cơ chế quản lý đồng thời tìm kiếm các mô hình quản lý, tái chế hiệu quả đang được áp dụng trong và ngoài nước.
Bên cạnh đó, khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh và sử dụng hiệu quả tài nguyên, việc quản lý CTRXD cần thiết là một hệ thống quản lý đồng bộ, minh bạch và có khả năng kiểm soát toàn bộ vòng đời của chất thải.
Bài viết đã đề xuất một số giải pháp về cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xử lý, tái chế CTRXD, cơ chế chính sách tạo lập thị trường ổn định, bền vững cho sản phẩm tái chế từ CTRXD. Những đề xuất này xuất phát từ việc tận dụng tiềm năng to lớn của việc tái chế CTRXD đáp ứng nhu cầu về vật liệu xây dựng, giảm thiểu việc khai thác từ nguồn tự nhiên, góp phần bảo vệ môi trường.
Nghiên cứu hoàn toàn dựa trên những quy định, pháp luật của nhà nước, phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam và định hướng chiến lược quản lý chất thải coi chất thải là tài nguyên, nghĩa là chuyển đổi từ “ Quản lý chất thải” sang Quản lý tài nguyên” và thực hiện phát triển kinh tế tuần hoàn.
Bên cạnh các định hướng trên, cơ chế chính sách đầu tư tái chế CTRXD cần được xem là một nhóm giải pháp có tính quyết định. Đầu tư vào tái chế CTRXD thường phải đối mặt với một số rào cản như vốn đầu tư ban đầu lớn, chi phí thu gom và vận chuyển cao, nguồn nguyên liệu đầu vào không ổn định, chất lượng CTRXD không đồng nhất, công nghệ và thiết bị còn hạn chế, trong khi thị trường tiêu thụ sản phẩm tái chế chưa ổn định. Do đó, cần xây dựng cơ chế chính sách theo hướng giảm rủi ro đầu tư và tạo điều kiện hình thành thị trường dài hạn.
Xem chi tiết Bài nghiên cứu TẠI ĐÂY:
Build.Data
