Theo tính toán của ngành xây dựng, trong giai đoạn 2020-2030, nhu cầu cát phục vụ xây dựng tại Huế vượt quá năng lực khai thác cát tự nhiên. Vì vậy, việc nghiên cứu, sản xuất và sử dụng các loại vật liệu thay thế - trong đó có cát nhân tạo - được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để cân đối cung - cầu. Thành phố Huế đặt mục tiêu từ năm 2026 đưa vào sử dụng khoảng 80% cát nhân tạo thay thế cát tự nhiên trong xây dựng, từng bước hạn chế khai thác cát lòng sông và hướng tới chấm dứt sử dụng cát tự nhiên khai thác từ lòng sông làm vật liệu xây dựng vào năm 2030.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP Huế, thị trường vật liệu xây dựng trên địa bàn đang đứng trước áp lực lớn khi nhu cầu dự kiến tăng nhanh qua từng năm, trong khi nguồn cung hiện hữu còn hạn chế. Trong đó, cát xây dựng tiếp tục là nhóm vật liệu cần được theo dõi sát do chênh lệch giữa nhu cầu và khả năng cung ứng.
Cụ thể, nhu cầu cát xây dựng trên địa bàn được dự báo tăng từ khoảng 1,54 triệu m3 năm 2026 lên 1,69 triệu m3 năm 2027 và khoảng 4,34 triệu m3 trong giai đoạn 2028-2030. Trong khi đó, sản lượng khai thác thực tế còn hạn chế, đặt ra yêu cầu phải chủ động tìm kiếm các nguồn vật liệu thay thế nhằm bảo đảm nguồn cung cho các dự án, công trình xây dựng trong những năm tới.
Từng bước giảm phụ thuộc vào cát lòng sông
Theo tính toán của ngành xây dựng, trong giai đoạn 2020-2030, nhu cầu cát phục vụ xây dựng tại Huế vượt quá năng lực khai thác cát tự nhiên. Vì vậy, việc nghiên cứu, sản xuất và sử dụng các loại vật liệu thay thế được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để cân đối cung - cầu.
Từ năm 2020, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây đã ban hành kế hoạch triển khai sử dụng cát nghiền, còn gọi là cát nhân tạo, trong các công trình sử dụng vốn Nhà nước do UBND tỉnh quản lý trên địa bàn.
Theo định hướng này, việc sử dụng cát nhân tạo được triển khai từng bước, trước hết tại những hạng mục có yêu cầu kỹ thuật phù hợp. Mục tiêu không chỉ là bổ sung nguồn cung mà còn giảm áp lực khai thác cát tự nhiên, đặc biệt là cát lòng sông, qua đó góp phần hạn chế những tác động đến dòng chảy, bờ sông và môi trường.
Lộ trình được đặt ra khá rõ: giai đoạn 2023-2024 phấn đấu đẩy mạnh sử dụng cát nhân tạo, sản lượng đáp ứng và đưa vào sử dụng khoảng 50% nhu cầu; từ năm 2025 trở đi quy định sử dụng cát nhân tạo trong bê tông và vữa xây đối với các công trình sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước.
Đến năm 2026, mục tiêu là đưa vào sử dụng trên 80% cát nghiền thay thế cát tự nhiên, qua đó hạn chế khai thác cát lòng sông. Xa hơn, đến năm 2030, Huế định hướng không sử dụng cát tự nhiên khai thác từ lòng sông làm vật liệu xây dựng.
Thay vào đó, nguồn vật liệu có thể được bổ sung từ nhiều loại cát khác nhau như cát nạo vét từ lòng hồ thủy điện, cát nội đồng, cát nghiền và cát xay từ phế thải xây dựng, trên cơ sở đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và an toàn kỹ thuật.
Đã có cơ sở sản xuất nhưng sức tiêu thụ còn thấp
Hiện trên địa bàn Huế có 2 doanh nghiệp sản xuất cát nhân tạo được xay từ đá xây dựng. Trong đó, HTX Xuân Long có bãi xay tại khu vực Bắc Khe Ly, xã Hương Thọ; Công ty CP Đầu tư Thương mại phát triển Trường Sơn có trạm nghiền tại Khe Băng, phường Hương Vân. Các cơ sở này được định hướng tham gia cung ứng cát nghiền phục vụ các công trình xây dựng, góp phần hình thành nguồn vật liệu thay thế cát tự nhiên trên địa bàn.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy dù đã bước vào mùa cao điểm xây dựng, lượng cát nhân tạo được sử dụng tại các công trình vẫn còn khá khiêm tốn. Đây là một trong những điểm nghẽn lớn đối với mục tiêu thay thế cát tự nhiên.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở năng lực sản xuất mà còn liên quan đến thói quen sử dụng vật liệu, giá thành, khả năng cung ứng ổn định và tâm lý e ngại của một bộ phận chủ đầu tư, nhà thầu đối với loại vật liệu còn tương đối mới.
Bên cạnh đó, việc sử dụng cát nghiền đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu kỹ thuật và cấp phối phù hợp với từng loại bê tông, vữa. Nếu chất lượng cát không ổn định hoặc thiết kế cấp phối không phù hợp, việc thay thế cát tự nhiên có thể ảnh hưởng đến tính công tác và chất lượng của hỗn hợp bê tông, vữa.
Ưu tiên sử dụng trong công trình vốn Nhà nước
Theo kế hoạch của ngành xây dựng, việc triển khai sử dụng cát nhân tạo trong các công trình sử dụng vốn Nhà nước trước hết áp dụng đối với những hạng mục phù hợp về yêu cầu kỹ thuật, như kết cấu bê tông có mác 200 trở xuống, bê tông lót, bê tông nền, vữa xây móng, bậc cấp.
Đồng thời, thành phố khuyến khích sử dụng cát nhân tạo trong các kết cấu bê tông chịu lực và những hạng mục khác nếu bảo đảm các yêu cầu về chất lượng, an toàn. Đối với các đơn vị sản xuất bê tông thương phẩm có sản phẩm sử dụng cát nghiền đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, việc sử dụng cũng được khuyến khích trong các công trình.
Một mục tiêu khác được đặt ra là chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng cát tự nhiên làm vật liệu san lấp và không sử dụng cát tự nhiên làm vật liệu xử lý nền móng. Để thực hiện, các ngành chức năng được yêu cầu nghiên cứu quy hoạch vùng, xây dựng kế hoạch phát triển các nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng nhân tạo có quy mô phù hợp, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng cung ứng số lượng lớn cho thị trường.
Huế cũng khuyến khích các cơ sở khai thác, chế biến đá làm vật liệu xây dựng đầu tư thêm dây chuyền sản xuất cát nghiền, bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật và phù hợp với công suất khai thác được cấp phép.
BuilData
