Theo dự báo, giai đoạn 2026-2030, Thanh Hóa cần trên 45 triệu m³ cát xây dựng. Trong khi đó, khả năng cung ứng từ các mỏ cát tự nhiên hiện hữu chỉ khoảng 16 triệu m³, đồng nghĩa thiếu hụt gần 30 triệu m³ nếu không có nguồn thay thế. Để giải quyết bài toán thiếu hụt vật liệu xây dựng trong những năm tới, Thanh Hóa đang xây dựng chính sách hỗ trợ đầu tư mới và đổi mới công nghệ sản xuất cát nghiền giai đoạn 2026-2030.
Nghị quyết số 20/2021/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về việc ban hành chính sách khuyến khích phát triển khoa học và công nghệ trở thành khâu đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2025, trong đó có nội dung hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ, thiết bị sản xuất cát nhân tạo (cát nghiền), chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, số doanh nghiệp tiếp cận chính sách còn hạn chế (chỉ có 1 doanh nghiệp đủ điều kiện). Thực tế này cho thấy các điều kiện hỗ trợ, quy mô đầu tư, mức vốn đối ứng và thủ tục tiếp cận chính sách vẫn còn những điểm chưa phù hợp với khả năng của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản quy mô vừa và nhỏ.
Việc phát triển cát nhân tạo (cát nghiền) không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết.
Từ yêu cầu thực tiễn, dự thảo chính sách giai đoạn 2026-2030 được xây dựng theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mới hoặc nâng cấp dây chuyền sản xuất cát nghiền theo công nghệ tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sản phẩm. Chính sách cũng hướng đến mục tiêu thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư các hệ thống nghiền, sàng, rửa, phân ly và thu hồi hạt mịn hiện đại, từng bước hình thành nguồn cung cát nghiền ổn định, đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh.
Khảo sát tại Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam, Công ty TNHH MTV Tân Thành 2, Công ty TNHH Thương mại Phú Sơn... cho thấy, cát nghiền ngày càng được nhiều đơn vị lựa chọn bởi chất lượng ổn định, chủ động nguồn cung và không phụ thuộc vào diễn biến của thị trường cát tự nhiên.
Các doanh nghiệp đều đã đầu tư dây chuyền nghiền, sàng, rửa và phân loại hiện đại, kiểm soát chặt kích thước hạt, hàm lượng bùn, bụi, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Nguồn nguyên liệu chủ yếu được tận dụng từ đá xây dựng và phụ phẩm khai thác khoáng sản, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm lượng chất thải phát sinh, đồng thời tạo thêm giá trị gia tăng cho ngành khai thác khoáng sản của địa phương.
Theo các doanh nghiệp, so với khai thác cát tự nhiên, sản xuất cát nghiền có lợi thế về tính chủ động trong nguồn nguyên liệu và khả năng duy trì sản lượng quanh năm. Quá trình sản xuất được cơ giới hóa, tự động hóa ở nhiều công đoạn nên chất lượng sản phẩm đồng đều, dễ kiểm soát theo từng cấp phối phục vụ các mục đích sử dụng khác nhau. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh các tiêu chuẩn về chất lượng vật liệu xây dựng ngày càng được siết chặt, nhất là đối với các công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật và các dự án trọng điểm.
Các chuyên gia nhận định, cát nghiền không chỉ là giải pháp thay thế cát tự nhiên mà còn mang lại nhiều ưu điểm về kỹ thuật. Nhờ thành phần hạt đồng đều, hình dạng hạt được kiểm soát và hàm lượng tạp chất thấp, sản phẩm có thể giúp giảm khoảng 10 - 12% lượng xi măng sử dụng cho mỗi mét khối bê tông nhưng vẫn bảo đảm, thậm chí nâng cao cường độ chịu lực. Cát nghiền cũng phù hợp để sản xuất bê tông cường độ cao, bê tông thương phẩm, vữa xây trát và bê tông nhựa, góp phần nâng cao chất lượng, tuổi thọ công trình và giảm chi phí sản xuất.
Bên cạnh hiệu quả về kinh tế, việc phát triển cát nghiền còn mang ý nghĩa lớn về bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên bền vững. Việc thay thế dần cát tự nhiên sẽ góp phần giảm áp lực khai thác trên các tuyến sông, hạn chế nguy cơ sạt lở bờ sông, suy giảm nguồn tài nguyên và những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Đồng thời, tận dụng đá mạt và phụ phẩm từ hoạt động khai thác khoáng sản để sản xuất cát nghiền cũng giúp nâng cao giá trị tài nguyên, giảm lượng chất thải phải xử lý, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn.
Tuy nhiên, để cát nghiền thực sự trở thành nguồn vật liệu thay thế chủ lực, nhiều ý kiến cho rằng cần có hệ thống chính sách đồng bộ hơn. Ngoài hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, cần tăng cường công tác tuyên truyền, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, khuyến khích sử dụng cát nghiền trong các công trình sử dụng vốn nhà nước, đồng thời có cơ chế kết nối giữa đơn vị sản xuất với các chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây sẽ là động lực quan trọng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
Cát nghiền đã chứng minh được hiệu quả cả về kinh tế, kỹ thuật và môi trường. Song để vật liệu này thực sự thay thế cát tự nhiên, không thể chỉ trông chờ vào sự hỗ trợ về vốn mà cần một hệ thống chính sách đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ, từ đổi mới công nghệ đến mở rộng thị trường. Khi những "điểm nghẽn" về cơ chế được tháo gỡ, cùng với sự thay đổi trong nhận thức của thị trường và các chủ đầu tư, cát nghiền sẽ không chỉ góp phần giải bài toán thiếu hụt vật liệu xây dựng mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành vật liệu xây dựng, bảo đảm an ninh nguồn vật liệu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Thanh Hóa trong giai đoạn tới.
BuilData
