Ngày 02/10/2026, Văn phòng Chính phủ có Công văn số 10083/VPCP-CN truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc về việc điều phối nguồn vật liệu xây dựng (VLXD) thông thường phục vụ các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia. Bộ Công Thương được giao chủ trì rà soát số lượng, trữ lượng thực tế các mỏ VLXD thông thường và quyết định phương án điều phối, hỗ trợ giữa các tỉnh, thành phố trước ngày 15/10/2026.
Theo báo cáo của các địa phương về phương án điều phối vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) xác định 6 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hưng Yên, Tây Ninh, Cà Mau, Cần Thơ và Ninh Bình không tự cân đối được nguồn VLXD thông thường phục vụ các dự án. Trên cơ sở đó, Bộ NN&MT đề xuất phương án điều phối, hỗ trợ nguồn VLXD thông thường giữa các tỉnh, thành phố nhằm đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia.
Ngày 15/10/2026 sẽ là thời điểm quan trọng để chuyển kết quả rà soát nguồn cung thành phương án điều phối vật liệu xây dựng cụ thể
Điều phối phải dựa trên nguồn cung thực tế
Một điểm đáng chú ý trong chỉ đạo mới là phương án điều phối không chỉ được xác định từ phía nhu cầu của các địa phương mà phải được đặt trên cơ sở nguồn cung thực tế. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ giao Bộ trưởng Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ NN&MT, Bộ Xây dựng và các địa phương liên quan rà soát, đánh giá số lượng, trữ lượng thực tế các mỏ VLXD thông thường trên địa bàn các tỉnh, thành phố.
Yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng bởi số liệu về tài nguyên, trữ lượng hoặc công suất được thể hiện trên hồ sơ chưa đồng nghĩa với khả năng cung ứng vật liệu trên thực tế. Để phục vụ một dự án cụ thể, nguồn vật liệu còn phụ thuộc vào khả năng khai thác, công suất khai thác được phép, chất lượng vật liệu, thời gian đưa vào khai thác, khoảng cách vận chuyển và năng lực vận tải.
Do đó, việc xác định địa phương có khả năng hỗ trợ nguồn vật liệu cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá đồng thời cả trữ lượng, khả năng khai thác và khả năng cung ứng thực tế. Đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng địa phương được xác định là có nguồn cung trên giấy nhưng không thể đáp ứng tiến độ hoặc khối lượng vật liệu mà dự án cần. Trên cơ sở kết quả rà soát, Bộ Công Thương quyết định việc điều phối, hỗ trợ nguồn VLXD thông thường giữa các địa phương trước ngày 15/10/2026, phục vụ các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia.
Từ rà soát từng địa phương đến điều phối liên vùng
Việc giao Bộ Công Thương chủ trì nhiệm vụ này được thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ quy định tại Nghị định số 351/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ. Nghị định có hiệu lực từ ngày 15/9/2026 và quy định Bộ Công Thương thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, trong đó có địa chất, khoáng sản.
Chỉ đạo mới là bước tiếp theo trong quá trình xây dựng cơ chế điều phối nguồn VLXD theo hướng liên vùng, liên tỉnh, thay vì để từng địa phương tự xử lý bài toán cung - cầu trong phạm vi địa giới hành chính. Trước đó, tại Công văn số 8368/VPCP-CN ngày 18/8/2026, Văn phòng Chính phủ đã truyền đạt chỉ đạo về việc rà soát, điều phối nguồn VLXD thông thường phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia.
Cùng với việc rà soát nguồn cung, Chính phủ cũng đặt yêu cầu xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn cung VLXD và cơ chế điều phối nguồn vật liệu, do Bộ NN&MT chủ trì. Cách tiếp cận này hướng tới việc quản lý tập trung các thông tin về nguồn cung, nhu cầu và khả năng điều phối, qua đó tạo cơ sở để chủ động cân đối vật liệu giữa các khu vực. Như vậy, từ yêu cầu rà soát nguồn cung được đặt ra trong tháng 8 đến nhiệm vụ quyết định phương án điều phối trước ngày 15/10, cơ chế điều phối VLXD đang được cụ thể hóa theo hướng không bó hẹp trong phạm vi từng địa phương.
Mở rộng không gian nguồn vật liệu
Đối với những địa phương không đủ nguồn cung, việc kết nối với các khu vực có khả năng cung ứng sẽ giúp mở rộng không gian nguồn vật liệu và giảm sự phụ thuộc vào khả năng tự cân đối của từng tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế này phụ thuộc lớn vào chất lượng dữ liệu đầu vào. Không chỉ cần biết một địa phương có bao nhiêu mỏ, bao nhiêu trữ lượng, mà cần xác định phần trữ lượng có thể khai thác, công suất thực tế, khả năng duy trì sản lượng trong từng giai đoạn và khả năng vận chuyển đến công trường.
Đặc biệt, đối với các dự án giao thông quy mô lớn, chi phí và thời gian vận chuyển có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả cung ứng. Vì vậy, một phương án điều phối vật liệu khả thi cần tính đến cả yếu tố địa lý, khoảng cách từ mỏ đến công trường, năng lực hạ tầng giao thông và phương thức vận chuyển, bên cạnh các yếu tố về pháp lý và khai thác khoáng sản. Điều này cho thấy bài toán điều phối VLXD thực chất không chỉ là bài toán phân bổ tài nguyên, mà còn là bài toán kết nối nguồn cung - nhu cầu - năng lực khai thác - logistics trong cùng một hệ thống.
Áp lực từ nhu cầu vật liệu cho các dự án trọng điểm
Yêu cầu điều phối nguồn vật liệu được đặt ra trong bối cảnh khối lượng đầu tư cho các công trình, dự án trọng điểm đang ở mức lớn. Theo Thông báo số 497/TB-VPCP ngày 24/9/2026 về kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp đánh giá tiến độ thực hiện, giải ngân các công trình, dự án trọng điểm lĩnh vực giao thông vận tải, năm 2026, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ưu tiên bố trí trên 255.000 tỷ đồng để triển khai các công trình, dự án trọng điểm trong lĩnh vực này.
Trong bối cảnh đó, nguồn vật liệu đầu vào, nhất là cát, đất đắp, đá xây dựng và các loại VLXD thông thường, có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai nhiều dự án hạ tầng. Một dự án có thể được bố trí vốn, hoàn tất thủ tục và tổ chức thi công nhưng vẫn gặp khó khăn về tiến độ nếu nguồn vật liệu không được cung ứng đúng thời điểm, đúng khối lượng và đúng yêu cầu kỹ thuật. Trong khi đó, nguồn vật liệu lại phân bố không đồng đều giữa các địa phương. Vì vậy, việc hình thành cơ chế điều phối liên tỉnh có thể tạo thêm dư địa để xử lý tình trạng thiếu hụt cục bộ, nhất là tại những địa bàn tập trung nhiều dự án lớn nhưng khả năng tự cân đối vật liệu hạn chế.
Dữ liệu sẽ quyết định khả năng điều phối
Một trong những yêu cầu có tính nền tảng đối với cơ chế mới là xây dựng và cập nhật hệ thống dữ liệu đủ chi tiết về nguồn cung vật liệu. Nếu dữ liệu chỉ dừng ở thông tin về tên mỏ, loại khoáng sản và trữ lượng được phê duyệt thì chưa đủ để phục vụ điều phối theo thời gian thực. Cơ sở dữ liệu phục vụ điều phối cần từng bước phản ánh được khả năng khai thác, công suất, sản lượng có thể cung ứng, thời gian cung ứng, chất lượng vật liệu, tình trạng pháp lý và khoảng cách tới các khu vực có nhu cầu.
Ở chiều ngược lại, nhu cầu của các dự án cũng cần được lượng hóa theo tiến độ thi công, thời điểm cần vật liệu và khối lượng sử dụng theo từng giai đoạn. Khi hai nhóm dữ liệu này được kết nối, cơ quan quản lý mới có thể xác định được nơi thừa, nơi thiếu và khả năng chuyển nguồn giữa các khu vực. Đây là bước chuyển từ cách quản lý dựa trên số liệu thống kê sang quản lý dựa trên khả năng cung ứng thực tế.
Từ xử lý thiếu hụt sang chủ động cân đối nguồn cung
Trước mắt, Bộ Công Thương cùng Bộ NN&MT, Bộ Xây dựng và các địa phương phải hoàn thành việc rà soát, đánh giá nguồn cung và quyết định phương án điều phối trước ngày 15/10/2026. Về lâu dài, việc kết nối dữ liệu về mỏ, trữ lượng, khả năng khai thác, công suất cung ứng, nhu cầu sử dụng và điều kiện vận chuyển sẽ là cơ sở để chuyển từ cách xử lý thiếu hụt vật liệu theo từng dự án, từng địa phương sang chủ động cân đối và điều phối nguồn cung theo vùng.
Cơ chế này cũng có thể tạo điều kiện để việc chuẩn bị nguồn vật liệu được thực hiện sớm hơn so với tiến độ triển khai dự án. Thay vì chỉ tìm nguồn cung khi công trường phát sinh nhu cầu, cơ quan quản lý có thể xác định trước những khu vực có khả năng cung ứng, dự báo nhu cầu trong từng giai đoạn và chủ động xây dựng phương án kết nối. Trong giai đoạn 2026 - 2030, khi nhiều công trình, dự án trọng điểm được triển khai đồng thời, việc bảo đảm nguồn VLXD vì thế không chỉ là vấn đề của từng dự án mà trở thành một cấu phần trong công tác tổ chức thực hiện đầu tư công và phát triển hạ tầng.
Nếu cơ chế điều phối được vận hành trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và phản ánh đúng năng lực cung ứng thực tế, nguồn vật liệu có thể được phân bổ linh hoạt hơn giữa các địa phương, qua đó hỗ trợ tiến độ các dự án và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trước mắt, mốc ngày 15/10/2026 sẽ là thời điểm quan trọng để chuyển kết quả rà soát nguồn cung thành phương án điều phối cụ thể. Về lâu dài, việc hình thành một cơ chế điều phối VLXD có tính liên vùng, dựa trên dữ liệu và gắn với nhu cầu thực tế của các dự án, sẽ là cơ sở để nâng cao khả năng bảo đảm vật liệu cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia trong giai đoạn 2026 - 2030.
Build.Data
