“Nhà thở” là một xu hướng đáng chú ý trong kiến trúc hiện đại, đặc biệt ở các vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam. “Nhà thở” giúp ngôi nhà trao đổi không khí, ánh sáng và nhiệt với môi trường tự nhiên, tạo không gian sống thoáng, tiết kiệm năng lượng và phù hợp khí hậu nhiệt đới.
Ở các nước Đông Nam Á, nhiệt độ và độ ẩm cao quanh năm. Các công trình kín hoàn toàn thường phụ thuộc nhiều vào điều hòa, dẫn đến tiêu tốn năng lượng và thiếu sự kết nối với thiên nhiên. “Nhà thở” là giải pháp dung hòa giữa kiến trúc truyền thống (nhà sân vườn, nhà có hiên) và tư duy thiết kế bền vững hiện đại, giúp công trình thích nghi tốt hơn với khí hậu địa phương. Điều này đạt được thông qua các giải pháp thiết kế như thông gió chéo, giếng trời, khoảng đệm xanh hoặc hệ mặt đứng thông thoáng. Nhờ vậy, không gian sống trở nên mát mẻ, dễ chịu và tiết kiệm năng lượng.
“Nhà thở” không chỉ là sự thông gió vật lý mà còn là sự kết nối thị giác và cảm xúc với thiên nhiên. Đó là việc tạo ra một lớp màng mềm mại giữa không gian riêng tư và không gian công cộng, nơi ánh sáng và gió được lọc sạch trước khi tiếp xúc với con người.
“Nhà thở” là một xu hướng đáng chú ý trong kiến trúc hiện đại, đặc biệt phổ biến tại các vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam, Singapore hay Indonesia.
Để một ngôi nhà có thể thở hiệu quả trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và đô thị chật hẹp, các kiến trúc sư đã phát triển một hệ thống giải phẫu phức tạp, bao gồm ba thành phần chính: Lớp vỏ, hệ thống phổi, và xương cốt vật liệu.
Lớp vỏ sinh thái
Trong kiến trúc nhà thở, mặt tiền không phải là một bức tường đặc ngăn cách, mà là một bộ lọc. Tùy theo cấu trúc công trình mà lớp vỏ này được thiết kế dưới dạng:
Lớp màng thực vật: Một hệ khung thép mạ kẽm kết hợp với các bồn cây đặt tại mép sàn mỗi tầng với các loại cây dây leo phủ kín tạo thành một tấm rèm xanh như công trình Breathing House tại TP.HCM. Lớp rèm thực vật hoạt động như một bộ khuếch tán môi trường. Chúng cản bức xạ mặt trời trực tiếp, lọc bụi mịn từ đường phố, và cung cấp oxy. Quan trọng hơn, chúng giải quyết bài toán riêng tư người bên trong có thể nhìn thấy màu xanh và phố phường, nhưng người bên ngoài không thể nhìn thấu vào không gian sinh hoạt.
Lớp vỏ gạch rỗng: Sử dụng gạch thông gió hoặc gạch xây thông thường nhưng xếp cách điệu để tạo lỗ hổng. Như công trình Wall House đã sử dụng gạch lỗi để tạo nên một hệ tường có khả năng tự đối lưu không khí. Lớp vỏ này tạo ra một vùng áp suất đệm. Gió khi đi qua các khe nhỏ sẽ bị nén lại và tăng tốc, tạo ra luồng khí mát hơn khi đi vào nhà. Đồng thời, bóng đổ từ các viên gạch tạo nên hiệu ứng thị giác thay đổi theo thời gian trong ngày.
“Nhà thở” không phải là một thuật ngữ kỹ thuật chính thức trong kiến trúc, mà là cách diễn đạt hình tượng cho những ngôi nhà có khả năng trao đổi năng lượng với môi trường.
Hệ thống phổi trong nhà
Nếu lớp vỏ là da, thì các khoảng trống chính là phổi của ngôi nhà. Trong các thiết kế nhà ống truyền thống, giếng trời thường chỉ là một ống thẳng đứng đơn điệu. Tuy nhiên, trong nhà thở, khái niệm này đã được biến đổi.
Thay vì một giếng trời lớn duy nhất, các KTS sử dụng nhiều khoảng trống nhỏ bố trí so le giữa các tầng. Chúng cho phép ánh sáng tự nhiên len lỏi sâu vào các không gian khuất, đồng thời tạo ra các kết nối thị giác thú vị giữa các thành viên gia đình ở các tầng khác nhau.
Ngoài ra, các khoảng thông tầng trong nhà hoạt động dựa trên nguyên lý khí động học cơ bản khí nóng nhẹ hơn sẽ bay lên cao. Các cửa thoát khí ở trên mái hoặc giếng trời sẽ hút khí nóng ra ngoài, tạo ra áp suất âm ở tầng dưới để hút khí tươi từ sân vườn hoặc mặt tiền vào. Quá trình này diễn ra liên tục 24/7, ngay cả khi không có gió trời, đảm bảo ngôi nhà luôn được thay khí.
Xương cốt vật liệu
Nhà thở thường gắn liền với việc sử dụng các vật liệu có khả năng thở theo nghĩa đen tức là có độ xốp và khả năng điều hòa độ ẩm. Điển hình như tại dự án Ngói Space và Brick Cave, H&P Architects sử dụng ngói và gạch có khả năng hút ẩm khi độ ẩm cao và nhả ẩm khi trời khô, giúp cân bằng vi khí hậu nội thất tốt hơn bê tông.
Xu hướng vật liệu xanh đang hướng tới các vật liệu như đất nện hay gạch không nung, giúp giảm phát thải carbon trong quá trình sản xuất và tăng tính bền vững cho công trình.
“Nhà thở” không chỉ là xu hướng thẩm mỹ mà còn là hướng tiếp cận kiến trúc bền vững. Bằng cách cho phép ngôi nhà “hô hấp” cùng môi trường, kiến trúc sư tạo ra những không gian sống thoáng mát, tiết kiệm năng lượng và phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới.
Buildata
