Ngành thép, một trụ cột của nền kinh tế Việt Nam, đang đối diện với áp lực to lớn từ cam kết quốc gia về đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Bối cảnh này đòi hỏi một sự chuyển dịch căn bản khỏi mô hình sản xuất thâm dụng carbon truyền thống. Trên cơ sở lược khảo các nghiên cứu và lý thuyết cũng như đánh giá thực trạng phát triển xanh của ngành thép Việt Nam, nghiên cứu đề xuất một lộ trình chiến lược theo từng giai đoạn để khử carbon cho ngành thép Việt Nam.
Ngành thép - ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp vật liệu đầu vào thiết yếu cho các lĩnh vực trọng yếu như xây dựng cơ sở hạ tầng, công nghiệp chế tạo và năng lượng, được xem là xương sống của quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại Việt Nam. Trong những năm gần đây, ngành thép Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc, không chỉ đáp ứng phần lớn nhu cầu nội địa mà còn khẳng định vị thế trên thị trường xuất khẩu khu vực.
Tuy nhiên, sự phát triển này đi kèm với một cái giá không nhỏ về môi trường. Trên thế giới, ngành thép toàn cầu chịu trách nhiệm cho khoảng 7-9% tổng lượng phát thải CO2 toàn cầu (World Steel Association, 2021). Tại Việt Nam, với cơ cấu công nghệ chủ yếu dựa vào lò cao (BF-BOF) sử dụng than cốc, ngành thép là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính (KNK) lớn nhất.
Bối cảnh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam tại Hội nghị Thượng đỉnh về Biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc năm 2021 (COP26) về việc đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 đã đặt ra một yêu cầu cấp bách về việc khử carbon cho toàn bộ nền kinh tế, trong đó ngành thép giữ một vai trò trung tâm. Thêm vào đó, các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) do Liên minh châu Âu khởi xướng và các tiêu chuẩn xanh ngày càng nghiêm ngặt từ các thị trường quốc tế đang dần định hình lại luật chơi thương mại toàn cầu.
Những sản phẩm có "dấu chân carbon" cao sẽ đối mặt với rào cản thuế quan, làm suy giảm nghiêm trọng năng lực cạnh tranh. Do đó, "xanh hóa" ngành thép không còn là một lựa chọn mang tính thiện chí, mà đã trở thành một mệnh lệnh chiến lược, quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững của ngành.
Nghiên cứu khẳng định rằng, quá trình chuyển đổi xanh cho ngành thép Việt Nam là một thách thức đa diện nhưng không phải là bất khả thi. Nghiên cứu đã chỉ ra khoảng trống trong các nghiên cứu trước đây và đề xuất một lộ trình chuyển đổi toàn diện, được thiết kế chuyên biệt cho bối cảnh Việt Nam. Kết quả nổi bật nhất là việc cấu trúc hóa lộ trình thành 4 giai đoạn công nghệ rõ ràng, được hỗ trợ bởi các giải pháp đồng bộ về chính sách - tài chính, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực.
Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu là cung cấp một khung tham chiếu chiến lược cho cả cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong việc định hình các quyết định đầu tư và chính sách trong những thập kỷ tới. Đóng góp mới của nghiên cứu nằm ở cách tiếp cận tích hợp và theo ngữ cảnh, giúp chuyển hóa các mục tiêu khí hậu đầy tham vọng thành một kế hoạch hành động có cấu trúc và khả thi, góp phần đảm bảo sự phát triển cạnh tranh và bền vững cho một trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất của đất nước.
Xem chi tiết Bài nghiên cứu TẠI ĐÂY:
Buildata
