Thị trường đá xây dựng liên tục rơi vào trạng thái căng thẳng cục bộ

Nguồn cung không thiếu, nhưng không “đến đúng chỗ – đúng thời điểm”

Giai đoạn 2020–2025 chứng kiến làn sóng đầu tư công mạnh mẽ vào cao tốc, sân bay, cảng biển, vành đai đô thị. Các công trình này tiêu thụ khối lượng rất lớn đá dăm, đá base, đá cấp phối trong thời gian ngắn. Nhu cầu tập trung theo không gian (một số tỉnh, vùng) khiến cung – cầu mất cân đối cục bộ, dù tổng công suất toàn ngành vẫn còn dư.

Bộ Xây dựng nhận định trong năm 2025 có sự thiếu hụt nguồn cung một số loại vật liệu xây dựng, trong đó có đá xây dựng và cát ở một số địa phương, diễn ra mang tính khu vực/cục bộ. Nguyên nhân chính là việc cấp phép khai thác khoáng sản phục vụ vật liệu xây dựng tại nhiều tỉnh còn chậm, dẫn tới nguồn cung khai thác thực tế thấp so với nhu cầu.

So với kế hoạch, một số vùng như TP. Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ có nguồn cung đá xây dựng thấp hơn đáng kể so với nhu cầu của các công trình lớn (chẳng hạn nhu cầu hơn 22 triệu m³ nhưng nguồn khai thác chỉ khoảng 17,8 triệu m³).

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương vẫn còn mỏ đá được cấp phép với trữ lượng lớn, thậm chí chưa khai thác hết công suất thiết kế. Tuy nhiên, tình trạng khan hiếm vẫn xảy ra do ba điểm nghẽn mang tính cấu trúc.

Thứ nhất, nhu cầu tập trung cao độ trong thời gian ngắn. Các dự án trọng điểm quốc gia như cao tốc Bắc – Nam, Vành đai Hà Nội – TP.HCM, Sân bay Long Thành hay hàng loạt dự án chỉnh trang, mở rộng đô thị lớn đều đòi hỏi khối lượng đá xây dựng rất lớn, tập trung trong 1–2 năm cao điểm thi công. Điều này tạo ra “đỉnh cầu” vượt xa khả năng đáp ứng tức thời của các mỏ trong khu vực.

Thứ hai, giới hạn địa lý và logistics. Đá xây dựng là vật liệu nặng, giá trị thấp, chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành. Vì vậy, bán kính cung ứng kinh tế thường khá hẹp. Khi một khu vực bùng nổ đầu tư hạ tầng, các mỏ đá lân cận nhanh chóng rơi vào trạng thái quá tải, trong khi nguồn đá ở địa phương khác không thể điều tiết kịp thời hoặc không hiệu quả về chi phí.

Thứ ba, chu kỳ cấp phép không theo kịp chu kỳ đầu tư. Thủ tục cấp mới, gia hạn hoặc điều chỉnh công suất mỏ đá thường kéo dài, trong khi đầu tư công lại có xu hướng “dồn lực” theo từng giai đoạn giải ngân. Sự lệch pha này khiến tình trạng thiếu hụt đá xây dựng lặp lại theo chu kỳ, đặc biệt vào những thời điểm cao điểm thi công.

Hệ quả và xu hướng dịch chuyển vật liệu xây dựng

Tình trạng căng thẳng nguồn cung đá xây dựng không chỉ tạo ra áp lực lớn đối với tiến độ thi công các dự án hạ tầng và bất động sản, mà còn kéo theo hệ lụy trực tiếp về chi phí. Giá vật liệu đầu vào tăng cao làm đội vốn đầu tư, thu hẹp biên lợi nhuận của nhà thầu và gia tăng rủi ro tài chính cho chủ đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh nhiều dự án phải triển khai đồng thời với quy mô lớn.

Trước thực tế đó, các vật liệu thay thế đá tự nhiên như cát nghiền, đá nghiền nhân tạo, vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng đang dần thoát khỏi vai trò “giải pháp tạm thời”. Ngày càng nhiều công trình đã và đang sử dụng các vật liệu này ở những hạng mục phù hợp, từ san lấp, kết cấu bê tông đến hạ tầng giao thông, với hiệu quả kỹ thuật và kinh tế được kiểm chứng rõ ràng hơn.

Về trung và dài hạn, sự dịch chuyển này mang tính tất yếu và có tính cấu trúc đối với thị trường vật liệu xây dựng. Việc đa dạng hóa nguồn cung giúp giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thiên nhiên hữu hạn. Hạn chế tác động môi trường và xung đột về cấp phép mỏ. Tăng tính chủ động cho thị trường trong các chu kỳ đầu tư công và hạ tầng quy mô lớn.

Song song đó, xu hướng sử dụng vật liệu thay thế còn phù hợp với định hướng phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn, khi phế thải xây dựng được tái chế quay trở lại chuỗi sản xuất. 

Trong những năm tới, cùng với việc hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế khuyến khích và nhận thức thị trường, các loại vật liệu này sẽ không chỉ “bổ trợ” mà từng bước trở thành một phần chính thức của hệ sinh thái vật liệu xây dựng hiện đại tại Việt Nam.

BÀI CÙNG CHỦ ĐỀ:
>> Giá đá xây dựng đang trong chu kỳ tăng
>> Giá đá xây dựng tăng nhẹ 
>> Phân biệt các loại đá xây dựng
>> Dự báo đá xây dựng nhiều khả năng tiếp tục tăng nhẹ trong tháng 8
>> Nguồn đá xây dựng tại Thái Nguyên trở nên khan hiếm

Buildata