Hà Nội xây bể ngầm chống ngập và bài học từ các nước

Hà Nội xây dựng hai bể ngầm chống ngập, giảm áp lực cho khu vực nội đô

Sở Xây dựng Hà Nội chuẩn bị xây dựng 2 bể điều tiết ngầm tại khu vực Long Biên và khu vực Đường Thành - Bát Đàn - Nhà Hỏa (chợ Hàng Da). Bể điều tiết ngầm Long Biên được xây dựng tại khu vực đất trống dốc Cầu Đuống. Khu vực này có mật độ giao thông lớn, có tuyến đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn chạy qua, thường xuyên bị ngập khi xảy ra mưa lớn.
 

Hiện trạng thoát nước tại khu vực dự kiến xây dựng bể điều tiết ngầm Long Biên

Hai khu vực được lựa chọn đều là “điểm nóng” ngập úng. Khu đất trống dốc Cầu Đuống (Long Biên) nằm trong vùng trũng, mật độ giao thông lớn, lại có tuyến đường sắt Hà Nội – Lạng Sơn đi qua, nên chỉ cần mưa lớn là nước dồn về rất nhanh. Trong khi đó, khu vực Đường Thành – Bát Đàn – Nhà Hỏa thuộc nội đô lịch sử, hệ thống thoát nước cũ kỹ, mặt bằng chật hẹp, gần như không còn dư địa mở rộng cống rãnh.

Hiện nay, khu vực đã có hệ thống rãnh thoát nước, cống ngầm và một trạm bơm gầm Cầu Đuống với công suất khoảng 300m³/giờ. Tuy nhiên, hệ thống này chỉ đáp ứng được các trận mưa nhỏ và trung bình, chưa đủ khả năng tiêu thoát khi xảy ra mưa lớn kéo dài.

Dự án bể ngầm Long Biên được thiết kế nhằm tăng khả năng thu gom và lưu trữ nước mưa tạm thời. Tuyến cống thu nước mưa bằng bê tông cốt thép kích thước 1 x 1m, dài khoảng 230 m, kết hợp các hố ga thu nước mặt đường. Bể ngầm có dung tích khoảng 1.800m³, cho phép chứa lượng nước mưa lớn trong thời gian ngắn.

Cùng với đó, dự án nâng cấp trạm bơm hiện hữu bằng việc lắp đặt thêm hai bơm chìm, nâng tổng công suất trạm bơm lên khoảng 1.000m³/giờ.  Sau khi mưa kết thúc, nước trong bể sẽ được bơm cưỡng bức ra hệ thống thoát nước chung, hạn chế tình trạng ngập kéo dài.

Trong khi đó, khu vực Đường Thành - Bát Đàn - Nhà Hỏa, gần chợ Hàng Da, là điểm giao cắt của nhiều tuyến phố trung tâm, có mật độ giao thông và dân cư cao. Dù hệ thống thoát nước khu vực đã được đầu tư từ sớm, song trước các trận mưa lớn, nhiều tuyến phố như Phùng Hưng, Bát Đàn, Đường Thành, Nhà Hỏa vẫn xảy ra ngập úng với độ sâu có thời điểm lên tới 0,6–0,8 m.

Theo kết quả mô phỏng thủy lực, sau khi triển khai một số dự án chống ngập trước đây, tình trạng ngập đã được cải thiện đối với các trận mưa trung bình. Tuy nhiên, với các trận mưa lớn, khu vực này vẫn còn khoảng hơn 6.000m² bị ngập, mực nước khoảng 0,4m. Trên cơ sở đó, dự án xây dựng bể điều tiết ngầm tại khu vực chợ Hàng Da được đề xuất với dung tích khoảng 2.500 m³, dự kiến xây dựng tại khoảng đất trống trước cửa chợ.

Nguyên lý hoạt động của bể là chủ động tạo dung tích trống trước khi mưa, đóng các cửa phai điều tiết để cô lập khu vực ngập, thu gom toàn bộ nước mưa mặt đường dẫn về bể. Sau khi mưa kết thúc, nước trong bể sẽ được bơm cưỡng bức ra hệ thống thoát nước chung trong thời gian khoảng 4 giờ, bảo đảm không gây quá tải cho hệ thống hạ lưu.

Bể ngầm – giải pháp không mới, nhưng phù hợp đô thị nén

Trên thế giới, bể điều tiết ngầm (underground detention tank) không phải là giải pháp xa lạ.

Tokyo (Nhật Bản) có hệ thống bể và hầm điều tiết khổng lồ, nổi tiếng nhất là “siêu cống” G-Cans, giúp thành phố giảm mạnh ngập lụt dù mưa bão rất lớn.

Singapore xây dựng các bể chứa nước mưa ngầm kết hợp với không gian công cộng phía trên, vừa chống ngập vừa tối ưu quỹ đất.

Seoul (Hàn Quốc) tận dụng bể ngầm dưới các quảng trường, bãi đỗ xe, công viên để trữ nước mưa tạm thời rồi xả dần ra sông khi mực nước hạ. 

Điểm chung của các mô hình này là không “đối đầu” với nước mưa bằng cách xả càng nhanh càng tốt, mà chấp nhận giữ nước lại trong thời gian ngắn để giảm đỉnh ngập.