Cát nghiền cho bê tông theo TCVN 9205:2012 phải có mô đun độ lớn trên 2,0 đến 3,3, hạt lọt sàng 0,075 mm không quá 16% và hạt sét không quá 2%. Vì Chỉ dẫn kỹ thuật của Bộ Xây dựng ghi bê tông dùng cát nghiền cần thêm 8–20% nước trộn, trạm trộn cần đọc hàm lượng hạt mịn trên phiếu thử và chỉnh lại xi măng, phụ gia trước khi sản xuất.
Hai văn bản kỹ thuật đang được dùng khi đưa cát nghiền vào bê tông: TCVN 9205:2012 Cát nghiền cho bê tông và vữa, chuyển đổi từ TCXDVN 349:2005, và Chỉ dẫn kỹ thuật sử dụng cát nghiền dùng cho bê tông mà Bộ Xây dựng ban hành kèm Văn bản số 9317/BXD-KHCNMT&VLXD ngày 19/6/2026. Tiêu chuẩn đặt ngưỡng chất lượng cho cát; chỉ dẫn nêu cách phối trộn và điều chỉnh cấp phối.
Chỉ tiêu cát nghiền cho bê tông theo TCVN 9205:2012
| Chỉ tiêu | Cát thô | Cát mịn |
| Mô đun độ lớn | Lớn hơn 2,0 đến 3,3 | Từ 0,7 đến 2,0 |
| Phạm vi dùng | Bê tông và vữa | Chỉ dùng cho vữa |
| Hạt lọt sàng 0,075 mm, tối đa | 16% khối lượng | 25% khối lượng |
| Hạt sét, tối đa | 2% khối lượng | |
Với bê tông chịu mài mòn hoặc va đập, hạt lọt sàng 0,075 mm không quá 9%. Cát nghiền làm vữa có lượng hạt trên sàng 5 mm không quá 5%. Khả năng phản ứng kiềm – silic thử theo TCVN 7572-14:2006; mẫu thanh vữa nở dưới 0,1% sau 6 tháng thì cát được coi là không phản ứng. Các ngưỡng 16%, 25% và 9% được Thư viện Pháp luật trích ngày 23/2/2024 và ximang.vn dẫn lại thống nhất.
Hạt mịn trong cát nghiền làm mất bao nhiêu độ sụt?
Thí nghiệm tại Viện Khoa học công nghệ Xây dựng, được ximang.vn đăng ngày 10/10/2022, giữ xi măng ở 400 kg/m³. Ở cùng 205 kg nước, mẫu cát có 14% hạt mịn cho độ sụt 80 mm, mẫu đã rửa sạch hạt mịn đạt 160 mm. Để giữ nguyên độ sụt, hỗn hợp độ sụt thấp cần thêm khoảng 2,5–5 kg nước/m³ khi hạt mịn tăng 6–8% và 7,5 kg khi tăng 14%; ở độ sụt cao, hai mức này là 7,5 và 12,5 kg.
Build.Data ước tính 12,5 kg nước thêm trên nền 400 kg xi măng làm tỷ lệ nước/xi măng tăng thêm 0,031. Các thí nghiệm ảnh hưởng của cát nghiền đá vôi tới tổn thất độ sụt và cường độ chịu nén được tổng hợp ở bài riêng.
Chỉ dẫn kỹ thuật 2026: trộn cát và bù nước, bù xi măng
Theo Chỉ dẫn kỹ thuật kèm Văn bản 9317/BXD-KHCNMT&VLXD:
• Bê tông dùng cát nghiền cần lượng nước trộn cao hơn 8–20% so với cát tự nhiên, tùy loại cát.
• Phối trộn cát nghiền với cát tự nhiên để mô đun cát trộn đạt 2,5–2,8; tỷ lệ cát nghiền thay thế 40–60% cho tính chất tốt hơn dùng hoàn toàn cát nghiền.
• Thời gian đông kết sớm hơn, rõ nhất với cát nghiền đá bazan; bê tông có nguy cơ co ngót mềm lớn hơn nên phải chú trọng bảo dưỡng.
• Cát nghiền đá bazan thay thế từ 60% trở lên làm mức thấm ion clo tăng lên mức trung bình.

Lượng nước và xi măng cho 1 m³ bê tông mác 250 khi chuyển sang cát nghiền, giữ nguyên tỷ lệ nước/xi măng. Đồ họa: Build.Data
Build.Data ước tính tác động lên cấp phối bê tông mác 250, xi măng PCB40, đá 1×2, độ sụt 6–8 cm, nền là 310 kg xi măng và 190 lít nước theo định mức Thông tư 38/2026. Nước tăng 8% thành 205 lít, tăng 20% thành 228 lít. Muốn giữ tỷ lệ nước/xi măng 0,613, xi măng phải lên 335 kg và 372 kg, tức thêm 25–62 kg/m³ (0,5–1,2 bao 50 kg). Phép tính giả định chưa dùng phụ gia giảm nước và cường độ chỉ phụ thuộc tỷ lệ nước/xi măng.
Kiểm tra gì khi nhận cát nghiền tại trạm trộn
TCVN 9205:2012 dẫn các phương pháp thử sau:
• Lấy mẫu theo TCVN 7572-1:2006; thành phần hạt và mô đun độ lớn theo TCVN 7572-2:2006.
• Hàm lượng sét theo TCVN 344:1986; ion clo theo TCVN 7572-15:2006.
• Phản ứng kiềm – silic theo TCVN 7572-14:2006, phương pháp hóa học trước, thanh vữa sau nếu kết quả rơi vào vùng có hại.
Build.Data đánh giá hàm lượng hạt lọt sàng 0,075 mm là chỉ tiêu cần đọc đầu tiên trên phiếu thử: nó vừa có ngưỡng 16% của tiêu chuẩn, vừa quyết định lượng nước bù theo thí nghiệm ở trên.
Theo TCVN 9205:2012, Bộ Xây dựng (Văn bản 9317/BXD-KHCNMT&VLXD), Viện Khoa học công nghệ Xây dựng qua ximang.vn, Thư viện Pháp luật, Phụ lục VII Thông tư 38/2026/TT-BXD. Các con số về tỷ lệ nước/xi măng, lượng nước và xi măng cần thêm là ước tính của Build.Data.
Build.Data
#




