Được phát minh tại Thụy Điển từ những năm 1920, gạch bê tông khí chưng áp (AAC - Autoclaved Aerated Concrete) đã trở thành vật liệu xây dựng phổ biến tại châu Âu và nhiều quốc gia trên thế giới nhờ trọng lượng nhẹ, khả năng cách nhiệt, cách âm và chống cháy vượt trội. Tuy nhiên, sau khoảng 15 năm xuất hiện tại Việt Nam, loại vật liệu được kỳ vọng thay thế dần gạch đất sét nung này vẫn chỉ chiếm một tỷ lệ khá khiêm tốn trên thị trường.
Nguồn gốc ra đời của gạch AAC
Được phát minh tại Thụy Điển vào năm 1924 bởi kiến trúc sư Johan Axel Eriksson, gạch bê tông khí chưng áp (AAC) ra đời từ nhu cầu tìm kiếm một loại vật liệu xây dựng nhẹ nhưng vẫn đảm bảo độ bền và khả năng cách nhiệt cao trong điều kiện khí hậu Bắc Âu.
Sau 15 năm hiện diện, gạch bê tông khí chưng áp vẫn đang ở giai đoạn chuyển từ thị trường ngách sang thị trường đại chúng.
Công nghệ sản xuất AAC dựa trên quá trình tạo khí trong hỗn hợp xi măng, vôi, cát nghiền mịn và một lượng nhỏ bột nhôm. Sau khi tạo hình, sản phẩm được đưa vào lò hấp áp suất cao (autoclave) để chưng áp, tạo nên hàng triệu lỗ khí siêu nhỏ phân bố đồng đều bên trong vật liệu. Cấu trúc đặc biệt này giúp AAC có khối lượng thể tích chỉ khoảng 500–800 kg/m³, tương đương 1/2 đến 1/3 so với gạch đất sét nung truyền thống nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu chịu lực của công trình.
Trải qua hơn một thế kỷ phát triển, AAC hiện được sử dụng rộng rãi tại Đức, Ba Lan, Thụy Điển, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều quốc gia phát triển khác. Tại nhiều thị trường, AAC đã trở thành vật liệu xây tường chủ đạo nhờ khả năng giảm tải trọng công trình, tiết kiệm năng lượng vận hành và đáp ứng các tiêu chuẩn công trình xanh ngày càng khắt khe.
Hành trình 15 năm tại Việt Nam
Khoảng giai đoạn 2008–2009, AAC bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam thông qua các sản phẩm nhập khẩu từ Thái Lan và Malaysia. Tuy nhiên, do chi phí vận chuyển cao và thị trường còn mới mẻ nên mức độ sử dụng còn rất hạn chế.
Bước ngoặt diễn ra vào năm 2010 khi Chính phủ triển khai Chương trình phát triển vật liệu xây không nung theo Quyết định 567/QĐ-TTg. Đây được xem là cú hích quan trọng giúp AAC cùng nhiều loại vật liệu xây không nung khác phát triển mạnh mẽ hơn.
Giai đoạn 2010–2015 chứng kiến làn sóng đầu tư các nhà máy AAC quy mô công nghiệp tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp lớn như Viglacera, EBLOCK, Vương Hải, Minh Đức hay các liên doanh sử dụng công nghệ châu Âu đã tham gia thị trường với kỳ vọng đón đầu xu hướng thay thế gạch đất sét nung.
Theo thống kê của ngành vật liệu xây dựng, tổng công suất thiết kế của các nhà máy AAC trong nước hiện đạt hàng triệu mét khối mỗi năm. Tuy nhiên, thực tế nhiều nhà máy chưa khai thác hết công suất do tốc độ mở rộng thị trường thấp hơn kỳ vọng ban đầu. Một số dự án phải thu hẹp sản xuất hoặc tái cơ cấu sau thời gian dài hoạt động dưới công suất thiết kế.
Thị phần AAC hiện nay ra sao?
Sau khoảng 15 năm phát triển, AAC đã có mặt tại hầu hết các tỉnh, thành phố và được sử dụng trong nhiều công trình quy mô lớn như chung cư cao tầng, bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại, nhà máy công nghiệp và các dự án đạt chứng nhận công trình xanh. Tuy nhiên, xét trên tổng thể thị trường vật liệu xây tường tại Việt Nam, AAC vẫn chưa tạo được sự bứt phá tương xứng với tiềm năng.
Theo ước tính của các chuyên gia trong ngành vật liệu xây dựng, gạch đất sét nung hiện vẫn chiếm khoảng 70–80% tổng thị trường vật liệu xây tường. Nhóm vật liệu xây không nung chiếm khoảng 20–30% thị phần. Trong nhóm vật liệu xây không nung, gạch bê tông cốt liệu (block bê tông) vẫn là sản phẩm chiếm ưu thế. Gạch AAC hiện chỉ chiếm khoảng 5–10% thị trường vật liệu xây tường cả nước, tương đương khoảng 20–30% thị phần trong phân khúc vật liệu xây không nung.
Nếu so sánh với các quốc gia phát triển, tỷ lệ này còn khá thấp. Tại Đức, Ba Lan, các nước Bắc Âu hay một số khu vực tại Trung Quốc, AAC có thể chiếm từ 40–70% thị phần vật liệu xây tường. Trong khi đó, tại Việt Nam, sau 15 năm phát triển, AAC vẫn chủ yếu hiện diện ở phân khúc công trình trung và cao cấp thay vì trở thành vật liệu phổ biến trong xây dựng dân dụng.
Vì sao AAC chưa bùng nổ?
Các chuyên gia cho rằng có nhiều nguyên nhân khiến AAC chưa đạt được tốc độ tăng trưởng như kỳ vọng.
Thứ nhất, thói quen sử dụng gạch đất sét nung đã tồn tại hàng chục năm khiến người dân và nhiều nhà thầu vẫn ưu tiên vật liệu truyền thống.
Thứ hai, nhận thức về đặc tính kỹ thuật của AAC còn chưa đồng đều. Không ít người vẫn nhầm lẫn giữa AAC với các loại gạch nhẹ chất lượng thấp hoặc lo ngại về khả năng chịu lực của vật liệu.
Thứ ba, AAC đòi hỏi hệ sinh thái thi công đồng bộ gồm vữa xây chuyên dụng, keo dán, phụ kiện và đội ngũ nhân công được đào tạo bài bản. Trong khi đó, tại nhiều địa phương, hệ sinh thái này vẫn chưa hoàn thiện.
Ngoài ra, xét trên chi phí ban đầu, giá thành vật liệu và phụ kiện đi kèm thường cao hơn gạch nung truyền thống, dù xét trên tổng chi phí công trình, AAC có thể giúp giảm tải kết cấu, tiết kiệm thép, bê tông và năng lượng vận hành.
Xu hướng phát triển bền vững
Dù thị phần hiện còn khiêm tốn, AAC vẫn được đánh giá là một trong những vật liệu có nhiều tiềm năng phát triển nhất trong giai đoạn tới.
Các cam kết giảm phát thải carbon, mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, chiến lược tăng trưởng xanh và xu hướng phát triển công trình tiết kiệm năng lượng đang tạo ra dư địa lớn cho các loại vật liệu xây dựng thân thiện môi trường.
Bên cạnh đó, nhiều chủ đầu tư bất động sản, khu công nghiệp và công trình công cộng đã bắt đầu ưu tiên sử dụng vật liệu xây không nung nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và chứng nhận công trình xanh như LEED, EDGE hay LOTUS.
Giới chuyên môn nhận định rằng trong ngắn hạn, gạch đất sét nung vẫn giữ vai trò chủ đạo trên thị trường. Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, khi các yêu cầu về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và xây dựng bền vững trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, AAC có nhiều cơ hội mở rộng thị phần và trở thành một trong những vật liệu xây tường quan trọng của ngành xây dựng Việt Nam.
Sau 15 năm hiện diện, gạch bê tông khí chưng áp vẫn đang ở giai đoạn chuyển từ thị trường ngách sang thị trường đại chúng. Dù mới chiếm khoảng 5–10% thị phần vật liệu xây tường, AAC được xem là một trong những đại diện tiêu biểu cho xu hướng vật liệu xanh và có tiềm năng tăng trưởng đáng kể trong những năm tới.
Buildata
