Cụ thể trong giai đoạn 2018 – 2025, tổng lượng tro xỉ phát sinh từ các nhà máy
nhiệt điện than thuộc EVN khoảng 60 triệu tấn. Trong đó, đã có khoảng 56 triệu tấn được tiêu thụ và tái sử dụng, chiếm gần 93% tổng lượng phát sinh.
Con số này cho thấy Việt Nam đã đạt mức tái sử dụng tro xỉ khá cao so với khu vực, nhưng vẫn cần thúc đẩy thêm các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp vật liệu xây dựng (VLXD), đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xanh ngày càng lớn.
Tro xỉ từ các nhà máy nhiệt điện than được tái sử dụng làm vật liệu xây dựng bằng cách dùng làm phụ gia cho xi măng và bê tông, vật liệu san lấp cho các công trình giao thông, hoặc nguyên liệu sản xuất gạch không nung.
Thị trường tái chế ngày càng phát triển
Tro xỉ từ các nhà máy nhiệt điện than được tái sử dụng rộng rãi làm VLXD như một giải pháp xử lý môi trường và phát triển kinh tế, thay thế cho nguyên liệu khai thác truyền thống. Các ứng dụng phổ biến bao gồm san lấp mặt bằng, làm vật liệu phụ gia cho xi măng và bê tông, cũng như sản xuất gạch không nung.
Trong sản xuất xi măng, tro bay (fly ash) được nghiền mịn rồi phối trộn với clinker và thạch cao để tạo ra xi măng poóc lăng hỗn hợp (PCB, PCSR, v.v.). Tro bay giúp cải thiện độ bền lâu dài, giảm nhiệt thủy hoá, tăng khả năng chống thấm và chống xâm thực sunfat. Đây là hướng tái sử dụng phổ biến nhất vì phù hợp với các tiêu chuẩn hiện hành (TCVN 10302:2014 về phụ gia khoáng cho xi măng). Trong sản xuất xi măng geopolymer, tận dụng tro bay kết hợp kiềm hoạt tính, thay thế clinker, giúp giảm phát thải CO₂.
Trong xuất bê tông và gạch không nung, tro bay được dùng thay thế một phần xi măng trong bê tông (thường 15–25% khối lượng xi măng), giúp giảm chi phí và tăng độ bền.
Gạch không nung (gạch xi măng – cốt liệu, gạch bê tông khí chưng áp AAC, gạch geopolymer) có thể sử dụng 30–70% tro bay hoặc xỉ làm nguyên liệu chính. Ở Việt Nam, nhiều nhà máy VLXD đã tận dụng tro bay từ nhiệt điện Vũng Áng, Duyên Hải, Vĩnh Tân… để sản xuất gạch không nung.
Có thể thấy Việt Nam đã tiêu thụ gần 93% tổng lượng tro xỉ phát sinh giai đoạn 2018–2025 (khoảng 56 triệu tấn), cho thấy thị trường tái chế ngày càng phát triển.
Kết luận
Tro xỉ nhiệt điện than ở Việt Nam đã chuyển từ "chất thải" sang "tài nguyên" thông qua việc ban hành các tiêu chuẩn và quy định cho phép sử dụng nó làm vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp và phụ gia khoáng cho xi măng. Sự thay đổi này giúp giải quyết vấn đề môi trường, tận dụng nguồn tài nguyên thay vì chôn lấp, và giảm chi phí cho ngành điện.
Tóm lại, tro xỉ nhiệt điện than không còn là “chất thải” mà đang trở thành nguồn nguyên liệu thứ cấp quan trọng cho xi măng, bê tông, gạch không nung và hạ tầng. Đây là xu hướng tất yếu giúp giảm áp lực môi trường, đồng thời tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.
BÀI CÙNG CHỦ ĐỀ:
>> Tro xỉ nhiệt điện sẽ trở thành nguồn nguyên liệu ổn định cho ngành xi măng và vật liệu không nung
>> Chưa nước nào sử dụng tro xỉ nhiệt điện làm vật liệu đắp nền cao tốc
>> Coi tro, xỉ nhiệt điện than là chất thải nguy hại – triệt đường tái sử dụng.
>> Tận dụng tro xỉ, bùn thải, thủy tinh làm bê tông có khả năng truyền sáng
>> Một lượng lớn tro xỉ vẫn đang “mắc kẹt” vì đâu?