Cát, Đá, Sỏi

Trong khoảng 5–7 năm gần đây, thị trường đá xây dựng tại Việt Nam liên tục rơi vào trạng thái căng thẳng cục bộ, đặc biệt tại các vùng kinh tế trọng điểm và khu vực tập trung nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn. Tình trạng thiếu hụt không diễn ra đồng loạt trên cả nước nhưng mang tính chu kỳ, lan tỏa và ngày càng rõ nét.

Trong bối cảnh cát tự nhiên ngày càng khan hiếm, việc phát triển và sử dụng cát nhân tạo (cát nghiền) không còn là giải pháp tình thế mà đã trở thành xu hướng tất yếu của ngành xây dựng Việt Nam. Nó giúp giảm áp lực khai thác, bảo vệ môi trường (chống sạt lở, tái chế phế thải), chủ động nguồn cung ổn định, chất lượng bê tông cao và có giá thành cạnh tranh.

Cát tự nhiên không thực sự “biến mất”, nhưng đang rơi vào tình trạng khai thác vượt xa khả năng tái tạo của tự nhiên. Chu kỳ hình thành cát sông, cát suối cần hàng chục đến hàng trăm năm thông qua quá trình phong hóa, xói mòn và bồi lắng, trong khi nhu cầu xây dựng của con người tăng theo cấp số nhân trong vài thập kỷ gần đây. Điều này tạo ra một khoảng cách ngày càng lớn giữa tốc độ tiêu thụ và tốc độ tái tạo tài nguyên.

Nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước ở châu Âu và châu Á ven biển như Nhật Bản, Hà Lan, Singapore, Anh Quốc, và Trung Quốc, đã sử dụng cát biển làm vật liệu thay thế cho cát tự nhiên trong xây dựng. Việc sử dụng này thường đòi hỏi các quy trình xử lý nghiêm ngặt để đảm bảo chất lượng và độ bền của công trình. 

Việc phát triển cát nhân tạo để thay thế cát tự nhiên là một xu hướng tất yếu và giải pháp bền vững tại Việt Nam, nhằm giải quyết tình trạng cạn kiệt nguồn tài nguyên cát tự nhiên và những hệ quả môi trường do khai thác quá mức. Định hướng này đã được Chính phủ và Bộ Xây dựng đặt ra trong Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng quốc gia. 

Việt Nam đang đối mặt với tình trạng cạn kiệt nhanh chóng nguồn cát tự nhiên do khai thác quá mức, dẫn đến những hậu quả môi trường nghiêm trọng. Để giải quyết vấn đề này, xu hướng sản xuất và sử dụng cát nhân tạo (cát nghiền) từ đá thải đang trở thành một giải pháp tất yếu và bền vững.

Thống kê cho thấy Thanh Hóa là 1 trong những địa phương đang dẫn đầu cả nước về sản xuất cát nhân tạo với tổng công suất thiết kế khoảng 2,13 triệu m³/năm từ 24 đơn vị.